جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٧٣ - غزل ١٠٣ ساقى! بيا كه يار ز رخ پرده بر گرفت

و ممكن است بخواهد بگويد: محبوبا! به گونه اى برايمان جلوه نمودى، كه نه تنها ما فريفتگانت را از توجّه به جمال و كمال خويش باز داشتى، كه همه مظاهر زيبايت را به كار عاشقى با حضرتت مشغول ديدم، لذا مى گويد:

محبوبا! آوازه عشق به تو، دانسته و ندانسته، هفت آسمان، بلكه جهان آفرينش را مسخّر خود كرده و همواره ادامه خواهد داشت؛ كه:

٧٨٦

«ثُمَّ سَلَكَ بِهِمْ طَريقَ إرادَتِهِ، وَ بَعَثَهُمْ فى سَبيلِ مَحَبَّتِهِ.»

[٢]: (سپس مخلوقات را در طريق اراده و خواست خويش رهسپار ساخته، و در راه محبّت و دوستى خود بر انگيخت.- تسبيح و ستايش و خضوع موجودات از آن مى باشد؛ كه: «وَ إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ، وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ»[٣]: (و تمام آنچه در آسمانها و زمين است تنها براى خداوند سجده و كرنش مى كنند.- همچنين: «أَ وَ لَمْ يَرَوْا إِلى‌ ما خَلَقَ اللَّهُ مِنْ شَيْ‌ءٍ يَتَفَيَّؤُا ظِلالُهُ عَنِ الْيَمِينِ وَ الشَّمائِلِ سُجَّداً لِلَّهِ وَ هُمْ داخِرُونَ»[٤]: (آيا آنان به تمام آنچه كه خداوند آفريده ننگريسته‌اند، كه [چگونه‌] سايه‌هاى آن از راست و چپ، در حالى كه با فروتنى و افتادگى در برابر خداوند سجده و كُرنش مى نمايند، بازگشت مى كنند.) افسوس كه كوته نظران آن را نديده گرفته‌اند! به گفته خواجه در جايى:

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٠٩، ص ١١٠.

[٢] - صحيفه سجاديه، دعاى اول.

[٣] - اسراء: ٤٤.

[٤] - نحل: ٤٨.