جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ

سروده اى از امام خمينى قدس سره

غزلى از علامه طباطبايى قدس سره

مقدمه ديدگاه خواجه نسبت به پادشاهان زمان خود

غزل 61 يا رب! آن شمع شب افروز زكاشانه كيست؟

غزل 62 بنال بلبل! اگر با منت سر يارى است

غزل 63 اگرچه عرض هنر پيش يار بىادبى است

غزل 64 عيب رندان مكن اى زاهد پاكيزه سرشت!

غزل 65 جز آستان توام در جهان پناهى نيست

غزل 66 حال دل با تو گفتنم هوس است

غزل 67 حسنت به اتفاق ملاحت، جهان گرفت

غزل 68 خيال روى تو در هر طريق، همره ماست

غزل 69 در اين زمانه، رفيقى كه خالى از خل است

غزل 70 دل و دينم شد و دلبر به ملامت برخاست

غزل 71 روى تو كس نديد و هزارت رقيب هست

غزل 72 ساقيا! آمدن عيد، مبارك بادت!

غزل 73 ساقى! بيار باده، كه ماه صيام رفت

غزل 74 صبا! اگر گذرى افتدت به كشور دوست

غزل 75 غمش تا در دلم مأوى گرفته است

غزل 76 صبحدم مرغ چمن با گل نوخاسته گفت

غزل 77 گر ز دست زلف مشكينت خطايى رفت، رفت

غزل 78 به كوى ميكده، هر سالكى كه ره دانست

غزل 79 تا سر زلف تو در دست نسيم افتاده است

غزل 80 بلبلى برگ گلى خوش رنگ در منقار داشت

غزل 81 به دام زلف تو، دل مبتلاى خويشتن است

غزل 82 عارف از پرتو مى، راز نهانى دانست

غزل 83 حاصل كارگه كون و مكان اين همه نيست

غزل 84 بحرى است بحر عشق كه هيچش كناره نيست

غزل 85 چه لطف بود كه ناگاه، رشحه قلمت

غزل 86 ز گريه مردم چشمم، نشسته در خون است

غزل 87 ز آن يار دلنوازم، شكرى است با شكايت

غزل 88 يا رب! سببى ساز كه يارم به سلامت

غزل 89 ساقىام خضر است و مى، آب حيات

غزل 90 شربتى از لب لعلش نچشيديم و برفت

غزل 91 ما را ز آرزوى تو، پرواى خواب نيست

غزل 92 خم زلف تو دام كفر و دين است

غزل 93 ديدى كه يار جز سر جور و ستم نداشت

غزل 94 برواى زاهد! و دعوت مكنم سوى بهشت

غزل 95 اى نسيم سحر! آرامگه يار كجاست؟

غزل 96 خواب آن نرگس فتان تو، بى چيزى نيست

غزل 97 ديدمش دوش كه سرمست و خرامان مى رفت

غزل 98 هر آن خجسته نظر، كز پى سعادت رفت

غزل 99 خمى كه ابروى شوخ تو در كمان انداخت

غزل 100 روشن از پرتو رويت، نظرى نيست كه نيست

غزل 101 كس نيست كه افتاده آن زلف دو تا نيست

غزل 102 رواق منظر جشم من آشيانه توست

غزل 103 ساقى! بيا كه يار ز رخ پرده بر گرفت

غزل 104 شنيدهام سخنى خوش كه پير كنعان گفت

غزل 105 مدامم مست مى دارد نسيم جعدگيسويت

غزل 106 مردم ديده ما، جز به رخت ناظر نيست

غزل 107 بى مهر رخت، روز مرا، نور نمانده است

غزل 108 مدتى شد كآتش سوداى او در جان ماست

غزل 109 امروز، شاه انجمن دلبران يكى است

غزل 110 المنة لله! كه در ميكده باز است

غزل 111 مير من! خوش مى روى، كاندر سرا پا ميرمت

غزل 112 اكنون كه مى دمد از بوستان، نسيم بهشت

غزل 113 درد ما را نيست درمان الغياث!

غزل 114 تا كى بود ميانه اهل كتاب بحث

غزل 115 سزد كه از همه دلبران، ستانى باج

غزل 116 آتش اندر آب افسرده است، يا مى در زجاج؟

غزل 117 اگر به مذهب تو، خون عاشق است مباح

غزل 118 ببين هلال محرم، بخواه ساغر راح

غزل 119 دل من در هواى روى فرخ

غزل 120 ابر آذارى بر آمد، باد نوروزى وزيد

جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٥٠ - غزل ١١٣ درد ما را نيست درمان الغياث!

اى مُنعِم! آخر بر خوانِ وصلت‌		تا چند باشم، از بى‌نصيبان؟!

با اين همه، چون نمى خواهد از داشته‌هاى خود دست بكشد، مى‌گويد:

دين و دل بردند و قصدِ جان كنند		الغياث از جورِ خوبان الغياث!

حضرت دوست، طريقه زهّاد و عبادات قشرى و خيالات و توجّهات به عالم مادّه و خواطر را در راه عشقش از من گرفت، و حال قصد دارد جانم را نيز بستاند.

اى دوستان! بنگريد كه خوبان چگونه به عاشقان خود جور و جفا روا مى دارند.

در واقع، با اينكه اين بى‌عنايتى از محبوب عين لطف اوست به عاشق، امّا چون گذشتن از آمال و فناى در پيشگاهش، در نظر خواجه سخت و مشكل مى آمده، لذا آن را جور و جفا يادآور شده، و «الغياث»! الغياث، مى‌گويد. در جايى مى گويد:

مى‌زنم هر نَفَس از دست فراقت فرياد!		آه! اگر ناله زارم، نرساند به تو باد

تا تو از چشم من سوخته دل، دور شدى‌		اى بسا چشمه خونين كه دل از ديده گشاد

از بُنِ هر مژه صد قطره خون بيش چكد		چون بر آرَد دلم از دستِ فراقت فرياد

حافظِ دلشده مُسْتَغْرَقِ يادت، شب و روز		تو از اين بنده دلخسته، بكلّى آزاد[١]

در بهاىِ بوسه‌اى، جانى طلب‌		مى‌كنند اين دلستانان الغياث!

فرياد از دلستانان و تجلّيات اسماء و صفاتى محبوب، كه در بهاى جلوه‌اى، جان از من مى طلبند، و تا آن را نستانند به جانانم رهنمون نمى شوند. بخواهد بگويد:

نَفَس بر آمد و كام از تو بر نمى آيد		فغان! كه بختِ من از خواب، در نمى آيد

قَدِ بلند تو را تا به بر نمى گيرم‌		درختِ بَختِ مُرادم به بَر نمى آيد

ز شَسْتِ صدق گشادم، هزار تيرِ دعا		از آن ميانه يكى كارگر نمى آيد

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٥٣، ص ٢٠٤.