جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٤٠٢ - غزل ١٠٦ مردم ديده ما، جز به رخت ناظر نيست

و ممكن است بخواهد بگويد: من از اول روزى كه به كثرات اين عالم چشم دوختم، دانستم كه نمى گذارند همواره بهره‌مند از ملكوتشان باشم، و در هجران بسر خواهم بود؛ لذا دلم بر داغ، صابر خواهد بود.

عزيزا! تنها خواجه‌ات داغ عبوديّتت را به سينه ندارد، بلكه همه موجودات، دانسته و ندانسته، تو را مى خواهند، و مى ستايند و در پيشگاهت خاضع‌اند، تنها خواجه‌ات چنين نيست، كه:

٨٢٧

«يا مَنْ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِهَيْبَتِهِ، وَخَضَعَتِ الرّقابُ لِعَظَمَتهِ!»

[٢]: (اى خدايى كه چهره‌هاى [مخلوقات‌] در برابر هيبت و شكوهت خوار و ذليل، و گردنها در برابر عظمت و بزرگى‌ات خاضع و فروتن مى باشد!.- نيز:

٨٢٨

«يا مَنْ خَشَعَتْ لَهُ الأصواتُ، وَخَضَعَتْ لَهُ الرّقابُ، وَذَلَّتْ لَهُ الأعناقُ!»

[٣]: (اى خدايى كه صداها براى او خاشع و افتاده، و گردنها [و يا: بردگان‌] در برابر او خاضع و فروتن، و گردنها [و يا: بزرگان‌] براى او ذليل و خوار مى باشد!).

آرى، غفلات اين عالم نمى گذارد بشر به راز خلقت پى ببرد و به كمال انسانيّتش راه يابد. پس از اين جهان حقيقت امر بر او روشن خواهد شد، و ديگر جاى آنكه باز گردد و كارى كند نيست، كه: «... يَوْمَئِذٍ يَتَذَكَّرُ الْإِنْسانُ، وَ أَنَّى لَهُ الذِّكْرى‌؟ يَقُولُ: يا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ‌.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٢٣، ص ٣١٢.

[٢] - اقبال الاعمال، ص ٦٤٥.

[٣] - اقبال الاعمال، ص ٦٣٨.