جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٠٢ - غزل ٨٣ حاصل كارگه كون و مكان اين همه نيست

زيرا:

حضرت محبوب، دل و جان به بشر عنايت نموده، تا به وسيله آن، با بندگى خالصانه به مقام قربش راه يابد و با او انس گيرد؛ وگرنه اين دو را بدون مصاحبت حضرت حق ارزشى نيست كه: «وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ»[٢]: (و جنّ و انس را نيافريدم مگر براى آنكه مرا بپرستند.- يا: «وَ ما خَلَقْنَا السَّماءَ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما لاعِبِينَ»[٣]: (و ما آسمان و زمين و تمام آنچه كه ميان آن دو وجود دارد را، از روى بازى و بى‌هدف نيافريديم.- نيز: «وَ ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ»[٤]: (و ما آسمانها و زمين و تمام آنچه كه ميان آن دو وجود دارد را جز به حقّ نيافريديم.) و همچنين: «أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً، وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ»[٥]: (پس آيا چنين مى پنداريد كه شما را بيهوده آفريديم و شما به سوى ما بازگردانده نمى شويد؟!.).

و به گفته خواجه در جايى:

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٠١، ص ٣٦٢.

[٢] - ذاريات: ٥٦.

[٣] - انبياء: ١٦.

[٤] - دخان: ٣٨.

[٥] - مومنون: ١١٥.