جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٨٨ - غزل ٨١ به دام زلف تو، دل مبتلاى خويشتن است

اى خواجه! روز نخستين كه خواستى در وادى عشق جانان قدم گذارى، آگاهت نمودم كه معشوق من براى خويش است و «أَحَدٌ» و «الصَّمَدُ» و «لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ»[١] مى‌باشد، مظاهر را هم خلق نموده تا بدين وسيله او را بشناسند؛ و در نتيجه محبّتش به ذات خويش او را بر اين امر داشته، كه:

١٠٩٢

«كُنْتُ كَنزاً مَخْفتيّاً [ظ: خَفِيّاً]، فأحْبَبْتُ أنْ اعْرَفَ، فَخَلَقْتُ الخَلْقَ لِكلى اعْرفَ»

[٢]: (من گنجى پنهان بودم، خواستم كه شناخته شوم، پس مخلوقات را آفريدم تا شناخته شوم.)؛ لذا نمى خواهد كسى از خود دم زند، و از عشق و عاشقى و معشوقى سخن بگويد. با اين بيان بخواهد بگويد:

[١] - اشاره به آيات ٣- ١ سوره توحيد.

[٢] - بحار الانوار، ج ٨٧، ص ٢٤٤.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٥٧، ص ١٣٩.

[٤] -« چِگُل» ناحيه اى است كه از طرف مشرق و جنوب به« خلج»، از مغرب به« تخس»، و از شمال به ناحيه« قرقيز» محدود است، شهرهاى آن تُرك نشين و اهالى آن شجاع و زيبا رويند.( فرهنگ معين، ج ٥، ص ٤٤٣.)