جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٦٨ - غزل ٥٤٧ بلبل ز شاخ سرو، به گلبانگ پهلوى

إلى‌ مَعْدِنِ العَظَمَةِ، وَتَصيرَ أرْواحُنا مُعَلَّقَةً بِعِزّ قُدْسِكَ.»

[١]: (معبودا! گسستن كامل از غير به سوى خويش را به من عطا نما ... و در نتيجه به معدن عظمتت واصل گشته، و ارواحمان به مقام پاك عزّتت بپيوندد.- نيز:

٣٧٩٣

«إلهى! فَاجْعَلْنى مِمَّنْ نادَيْتَهُ فَأجابَكَ، وَلاحَظْتَهُ فَصَعِقَ لِجَلالِكَ.»

[٢]: (بار الها! مرا از آنانى قرار ده كه ندايشان كردى و اجابتت نمودند و به آنها نظر افكندى و در برابر جلال و عظمتت مدهوش گشتند.) اين فناء است كه بقاء و حيات ابد را دربر دارد؛ كه:

٣٦٨٦

«فَناجَيْتَهُ سِرّاً، وَعَمِلَ لَكَ جَهْراً.»

[٣]: (سپس در باطن با آنها مناجات كردى و آشكارا و در ظاهر براى تو عمل نمودند.) قصّه عجيب خواجه اين است كه حضرت دوست با داشتن انفاس عيسوى، بنده خود را به مردن و فنا مى‌دهد ولى در واقع او را از عالم طبع به مقام مخلَصيّت (به فتح لام) رسانده و حيات ابدى مى بخشد. لذا مى گويد:

محبوبا! با چشم مست و جمال جذّاب و غمزه‌ات مرا به خود متوجّه ساختى و از خويش بگرفتى و خانه خرابم نمودى و با بى‌اعتنايى بگذشتى. مخمورى‌ات مباد! كه خوش مست مى روى». در واقع با اين بيان به مطلوب بودن مخمورى و مستى دايمى چشم دوست اشاره مى نمايد، زيرا مقصودش جز به آن حاصل نمى شود. در جايى مى گويد:

و در جايى مى گويد:

[١] ( ١- ٢ و ٣). اقبال الاعمال، ص ٦٨٧.

[٢] ( ١- ٢ و ٣). اقبال الاعمال، ص ٦٨٧.

[٣] ( ١- ٢ و ٣). اقبال الاعمال، ص ٦٨٧.

[٤] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٩٢، ص ٩٨.