جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٦٥ - غزل ٥٤٧ بلبل ز شاخ سرو، به گلبانگ پهلوى

شاهد بر بيان گذشته، بيت بعد است كه مى گويد:

اى خواجه! اين خوانندگى كه از مرغان باغ به گوشت مى رسد، همه بدين جهت است كه تو را به چنان مشاهده اى دعوت كنند و با خواندن غزلهاى پهلوى به مراقبه جمال دوست و ملكوت عالم توجّه دهند و از توجّه به جهان فانى و جهت خلقى موجودات بازدارندت؛ لذا مى گويد:

اى خواجه! نگاه كن ببين از جمشيد با آن همه ملك و سلطنت و دلبستگى به عالم فانى، حكايتى جز قصّه جامِ جم باقى مانده؟[٢] كه: «لَقَدْ كانَ لِسَبَإٍ فِي مَسْكَنِهِمْ آيَةٌ ... فَقالُوا: رَبَّنا! باعِدْ بَيْنَ أَسْفارِنا، وَ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ، فَجَعَلْناهُمْ أَحادِيثَ، وَ مَزَّقْناهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ، إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ»[٣]: (براستى كه براى [قوم‌] سبا نشانه روشنى در مساكن و جايگاه هايشان بود ... پس گفتند: پروردگارا! سفرهاى ما را دور و دراز گردان، آنها [با ارتكاب گناهان‌] به خود ستم نمودند، پس ما [آباديهاى آنان را ويران و] ايشان را سخنانى قرار داديم [يعنى تنها حكايتى از آنان باقى ماند] و آنها را كاملًا از هم جدا.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٤٣، ص ١٩٨.

[٢] - گويا ظرفى براى وى ساخته بودند كه در آن مى نگريسته و به پيشآمدهاى مملكت خود آگاه مى شده، و اگر دشمنى قصد مملكتش را مى كرده، در آن مى ديده.

[٣] - سبأ: ١٥- ١٩.