جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٧٦ - غزل ٥٧٣ سلام الله ما كر الليالى

كثرات و عالم طبيعت مى باشد. همان هم وى را به سامان مى رساند و به فناى خويش آشنا و جمعيّت خاطر مى بخشد. خواجه هم به خود خطاب كرده و مى‌گويد: از فراق و گرفتاريهاى عالم طبيعت و كثرات آن منال و فرياد بر مياور، زيرا راهنمايت به وحدت و ملكوت جهان همين خود و كثرات مى باشد، معشوقِ خود را در كنار از موجودات نمى توانى بيابى؛ چون حجاب كثرت را با اخلاص اعمالت بركنار نمايى، محبوب خويش را با ديده دل و حقيقتِ ايمان، با خويش و آنها خواهى ديد؛ كه:

٣٩١٠

«كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً [خَفِيّاً]، فَأحْبَبْتُ أنْ اعْرَفَ، فَخَلَقْتُ الخَلْقَ لِكَىْ اعْرَفَ.»

[١]: (من گنجى پنهان بودم، خواستم كه شناخته شوم، پس مخلوقات را آفريدم تا شناخته شوم.- نيز:

٣٩٩٩

«أنَّ الرّاجلَ إلَيْكَ قَريبُ المَسانَةِ، وَانكَ لاتَحْتَجِبُ عَنْ خَلْقِكَ إلّاأنْ [لكِنْ‌] تَحْجُبَهُمُ الأعْمالُ السَّيِّئَةُ [الآمالُ‌] دُونكَ.»

[٢]: (براستى كه مسافت كسى كه به سوى تو كوچ مى كند، نزديك است، و تو از مخلوقاتت محجوب نيستى، مگر اينكه [ويا: ليكن‌] اعمال و كردارهاى ناپسند و بد [و يا آمال و آرزوها] ايشان را از تو محجوب سازد.- به گفته خواجه در جايى:

و نيز در جايى در تقاضاى آن معنى مى گويد:

[١] - بحارالانوار، ج ٨٧، ص ٣٤٤.

[٢] - اقبال الاعمال، ص ٦٨.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٠٢، ص ١٧٠.

[٤] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٣٦، ص ٣٢٠.