جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٢٣٢ - غزل ٥٦٨ ساقيا! سايه ابر است و بهار و لب جوى

اى خواجه! و يااى سالك! اگر مى خواهى به گنج اسماء و صفات و مشاهدات و تجلّيات حضرت دوست راه برى و به سرّ عالَم آگاه شوى، همواره مراقبه و توجّه و ذكر او را پيشه خود سازد و طريق دنيا و يا توجّه به غير دوست را كه بدترين عيب است، مپوى؛ كه: «وَ اعْبُدُوا اللَّهَ، وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً»[٢]: (و خدا را بپرستيد و چيزى را شريك و انباز او قرار ندهيد.- نيز: «وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ، فَكَأَنَّما خَرَّ مِنَ السَّماءِ، فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ»[٣]: (و هركس به خداوند شرك بورزد، گويى [و مانند كسى است كه‌] از آسمان افتاده، پس پرنده [شيطان‌] او را با شتاب برگرفته ...).

و ممكن است مراد خواجه از «ره عيش درآ» همه جهان را به نظر وحدت نگريستن باشد، و مراد از «رهِ عيب مپوى» به ديده عيب به مظاهر نگاه نكردن؛ زيرا اين دو امر از امورى است كه سالك را زودتر به ملكوت آنها توجّه مى دهد و به گنج‌هاى معارف الهى آشنا مى سازد، و به سرِّ «وَ إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ»[٤]: (و هيچ چيزى نيست مگر اينكه گنجينه هايش نزد ماست.) آگاه مى نمايد، در جايى مى گويد:

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٤٥، ص ١٣١.

[٢] - نساء: ٣٦.

[٣] - حجّ: ٣١.

[٤] - حجر: ٢١.

[٥] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٨٣، ص ٣٥٠.