جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ

سروده اى از مرحوم استاد آية الله العظمى حاج آقا روح الله خمينى(رضوان الله تعالى عليه)

سروده اى از مرحوم علامه طباطبائى(رضوان الله تعالى عليه)

مقدمه طلب و همت و استقامت از نظر خواجه

أ - اهميت طلب در گفتار خواجه

ب - آثار طلب در كلام خواجه

ج - لزوم تجافى در راه طلب در اشعار خواجه

د - لزوم همت در راه طلب از ديدگاه خواجه

ه - تقاضاى همت در راه طلب از نظر خواجه

و - آثار همت در گفتار خواجه

ز - لزوم استقامت در كلام خواجه

ح - آثار استقامت در اشعار خواجه

ط - و بالاخره نسبت به آنان كه ضعف در راه طلب و همت و استقامت دارند، سفارش مى كند كه شايسته نيست قدم دراين راه گذارند

غزل 541 پديد آمد رسوم بىوفايى

غزل 542 برو زاهد! به اميدى كه دارى

غزل 543 بشنو اين نكته، كه خود را ز غم آزاده كنى

غزل 544 به صوت بلبل و قمرى، اگر ننوشى مى

غزل 545 به فراغ دل زمانى، نظرى به ماهرويى

غزل 546 بگرفت كار حسنت، چون عشق من كمالى

غزل 547 بلبل ز شاخ سرو، به گلبانگ پهلوى

غزل 548 بتا! با ما مورز اين كينه دارى

غزل 549 بيار باده و بازم رهان ز رنجورى

غزل 550 تو را كه هرچه مراد است در جهان دارى

غزل 551 تو مگر بر لب جويى ز هوس ننشينى

غزل 552 جان فداى تو كه هم جانى و هم جانانى

غزل 553 جاى حضور و گلشن امن است اين سراى

غزل 554 چو سرو اگر بخرامى، دمى به گلزارى

غزل 555 چون در جهان خوبى، امروز كامكارى

غزل 556 چه بودى، ار دل آن ماه، مهربان بودى؟

غزل 557 چه قامتى؟ كه ز سر تا قدم، همه جانى

غزل 558 خوشتر از كوى خرابات نباشد جايى

غزل 559 خوش كرد ياورى فلكت روز داورى

غزل 560 در همه دير مغان، نيست چو من شيدايى

غزل 561 دو يار زيرك و از باده كهن دو منى

غزل 562 ديدم به خواب دوش كه ماهى برآمدى

غزل 563 رفتم به باغ تا كه بچينم سحر، گلى

غزل 564 روزگارى است كه ما را نگران مى دارى

غزل 565 زان مى صاف كز او پخته شود هر خامى

غزل 566 ز دلبرم كه رساند نوازش قلمى؟

غزل 567 زين خوش رقم كه بر گل رخسار مى كشى

غزل 568 ساقيا! سايه ابر است و بهار و لب جوى

غزل 569 صوفى! بيا كه شد قدح لاله پر ز مى

غزل 570 سحر با باد مى گفتم حديث آرزومندى

غزل 571 سحرگه رهروى در سرزمينى

غزل 572 سحرم هاتف ميخانه به دولتخواهى

غزل 573 سلام الله ما كر الليالى

غزل 574 سلامى چو بوى خوش آشنايى

غزل 575 سليمى منذ حلت بالعراق

غزل 576 سبت سلمى بصدغيها فؤادى

غزل 577 سينه مالامال درد است، اى دريغا! مرهمى

غزل 578 لبت مى بوسم و در مى كشم مى

غزل 579 شهرى است پرحريفان، از هرطرف نگارى

غزل 580 صبا! تو نكهت آن زلف مشكبو دارى

غزل 581 صبح است و ژاله مى چكد از ابر بهمنى

غزل 582 طفيل هستى عشقند، آدمى و پرى

غزل 583 عمر بگذشت به بىحاصلى و بوالهوسى

غزل 584 كتبت قصة شوقى ومدمعى باكى

غزل 585 گفتند خلائق كه تويى يوسف ثانى

غزل 586 كه برد به نزد شاهان، زمن گدا پيامى؟

غزل 587 مخمور جام عشقم، ساقى! بده شرابى

غزل 588 مى خواه وگل افشان كن، از دهرچه مى جويى؟

غزل 589 نسيم صبح سعادت! بدان نشان كه تودانى

غزل 590 نوبهار است در آن كوش كه خوشدل باشى

غزل 591 نور خدا نمايدت آينه مجردى

غزل 592 نوش كن جام شراب يك منى

غزل 593 وقت را غنيمت دان، آن قدر كه بتوانى

غزل 594 هزار جهد بكردم كه يار من باشى

غزل 595 هواه خواه توام جانا! و مى دانم كه مى دانى

غزل 596 أحمد الله على معدلة السلطان

غزل 597 ز كوى يار مى آيد نسيم باد نوروزى

غزل 598 به چشم مهر اگر با من مهام را يك نظر بودى

غزل 599 يا مبسما يحاكى درجا من اللالى

غزل 600 ألم يأن للأحباب أن يترحموا؟

مثنوى الااى آهوى وحشى! كجايى؟

جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٩٧ - غزل ٥٥١ تو مگر بر لب جويى ز هوس ننشينى

دَردم نهفته، بِهْ ز طبيبانِ مدّعى‌		باشد كه از خزانه غيبش دوا كنند[١]

بگويد:

در دِيْرِ مغان آمد، يارم قَدَحى در دست‌		مست از مى وميخواران، از نرگسِ مستش مست‌

آخرزچه گويم هست، از خود خبرم چون نيست؟		وز بَهْر چه گويم نيست، بااو نظرم چون هست؟

باز آى، كه باز آيد، عُمرِ شده حافظ		هرچند كه نآيد باز، تيرى كه بشد از شَست‌[٢]

لذا مى گويد:

حيفم آيد كه خرامى به تماشاىِ چمن‌		كه تو خوشتر ز گُل و تازه تر از نسرينى‌

عزيزا! موجودات و مظاهر و بندگانت چيستند كه به ديدار آنان آيى. حيف باشد از صاحب جمال و كمالى چون تو كه درميان آنان بخرامى! چرا «كه تو خوشتر ز گل و تازه تر از نسرينى». و شايسته نيست زيبايى تو را، با حُسن آفريده هايت مقايسه كرد؛ زيرا اين تويى كه به آنها جمال عطا فرموده‌اى. درنتيجه باز با اين بيان بخواهد بگويد:

كسى نيست كه افتاده آن زُلفِ دوتا نيست‌		در رهگذرى نيست، كه دامى ز بلا نيست‌

رُوى تو، مگر آينه لطفِ الهى است؟		حقّا كه چنين است و دراين، روى و ريا نيست‌

باز آى، كه بى‌روىِ تواى شمعِ دل افروز!		در بزم حريفان، اثرِ نور و ضيا نيست‌

دى مى شد و گفتم: صنما! عهد بجا آر		گفتا: غلطاى خواجه! دراين عهد، وفا نيست‌[٣]

گر امانت به سلامت ببرم، باكى نيست‌		بى دلى سهل بُوَد، گر نَبُود بى‌دينى‌

دلدارا! بار امانتى كه به من عرضه نمودى و من به حمل آن تن دَرْ دادم؛ كه: «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ، فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها، وَ أَشْفَقْنَ مِنْها، وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ؛.

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٧٨، ص ٢١٩.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٥، ص ٧٤.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٠١، ص ١٠٤.