جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٩٨ - غزل ٥٥١ تو مگر بر لب جويى ز هوس ننشينى

إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا»[١]: (براستى كه ما امانتِ [ولايت‌] را بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه داشتيم، پس آنها از حمل آن سرباز زدند و از آن هراسيدند و انسان آن را حمل نمود، براستى كه او بسيار ستمگر و نادان بود.) اگر به سلامت آن را از اين جهان ببرم، باكى نيست؛. زيرا «بى دلى سهل بود، گر نبود بى‌دينى» از فطرتِ «فِطْرَتَ اللَّهِ الَّتِي فَطَرَ النَّاسَ عَلَيْها»[٢]: (سرشت خدايى كه مردم را بر آن آفريد.) جدا شدن كه همان بى‌دينى و از امانت الهى كناره گرفتن است، سخت تر از بى‌دلى و جدا شدن از تعلّقات عالم طبيعت است، بخواهد با اين بيان بگويد:

محبوبا! نسيمهاى صبح چون عطرت را استشمام نمودند، عشق بوييدن آن ايشان را از بوييدن گلهاى ظاهر بازداشت. كنايه از اينكه: عاشقان بيدار شب كه عطر تو و جمالت را از ملكوت خود و جهان استشمام مى كنند، ديگر جمالهاى ظاهرى عالم آنها را نمى تواند بفريبد. به گفته خواجه در جايى:

[١] - احزاب: ٧٣.

[٢] - روم: ٣٠.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٥٢، ص ٣٣٠.