جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٥١٤

سازد؟!) پس اى خواجه! بيا و از توجّه استقلالى به مظاهر بگذر، كه اينها مجازى و اعتبارى بيش نيستند. اينان راهنماى به گنجينه ملكوت خودند؛ كه: «وَ إِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ»[١]: (و هيچ چيزى نيست مگر اينكه گنجينه هايش نزد ماست.- نيز: «بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْ‌ءٍ»[٢]: (ملكوت هر چيزى به دست اوست.) خلاصه با اين بيان بخواهد به خود بگويد: تا توجّه استقلالى به خود و مظاهر دارى، او را مشاهده نخواهى نمود.

و ممكن است با اين بيت بخواهد تمجيد از گفتار خود نموده باشد و بگويد:

گفتار مرا بر ديگران مزيّت و برترى است به حساب آنكه همواره از حقيقت جهان هستى سخن مى گويم. در جايى مى گويد:

و نيز در جايى مى گويد:

لذا مى گويد:

كنايه از اينكه: چون ماهى قلمم در بحر بيكران توحيد قرار بگيرد و بخواهد از اسرار آن دريا چيزى به تحرير آورد، تو از خلقت عالم و ظهور مظاهر بپرس تا برايت بنويسم، و بگويم تفسيرِ «ن، وَ الْقَلَمِ وَ ما يَسْطُرُونَ»[٥]: (ن، سوگند به قلم و آنچه [با آن.

[١] - حجر: ٢١.

[٢] - يس: ٨٣.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٧٤، ص ١٥١.

[٤] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٩٨، ص ٤٢٩.

[٥] - قلم: ١.