جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٧٥ - غزل ٥٦١ دو يار زيرك و از باده كهن دو منى
|
يا رب! از ابرِ هدايت برسان بارانى |
پيشتر زآنكه چو گَرْدى زميان برخيزم |
|
|
گرچه پيرم، تو شبى تنگ درآغوشم گير |
تا سحرگه ز كنارِ تو جوان برخيزم |
|
|
سَرْوِ بالا بنمااى بُتِ شيرينْ حركات! |
كه چو حافظ ز سَرِ جان وجهان برخيزم[١] |
|
لذا مى گويد:
|
ببين در آينه جام، نَقْشْبَندىِ غيب |
كه كس بياد ندارد چنين عَجَب فِتَنى |
|
آرى، عاشق را فراق معشوق آنچنان سنگين و ناگوار مى نمايد، كه در عالم مبتلايى چون خود تصوّر نمى كند، و تحمّل آن بر او مشكل است؛ كه:
٣٧٦٠
«فَهبْنى- يا إلهى وَسَيِّدى وَمَوْلاىَ وَرَبّى!- صَبَرْتُ عَلى عَذابِكَ، فَكَيْفَ أصْبِرُ عَلى فِراقِكَ؟!»
[٢]: (پس اى معبود و سرور و آقا و پروردگار من! گيرم كه بر عذابت صبر نمايم، پس چگونه بر فراق و دورىات شكيبا باشم؟!) خواجه هم در اين بيت شايد بخواهد بگويد: اگر در آينه جامِ عالم و مظاهر و پست و بلنديها و ابتلائات عاشقين نگريسته شود، گرفتار غم و اندوه و مبتلايى به هجران چون من ديده نخواهد شد. در جايى مى گويد:
|
آن غاليه خَطْ، گر سوىِ ما نامه نوشتى |
گَردوُن وَرَقِ هستى ما در ننوشتى |
|
|
هر چند كه هجران، ثمرِ وصل برآرد |
دهقانِ ازل كاش كه اين تخم نكشتى![٣] |
|
نيز مى گويد:
|
بى مِهْرِ رُخَت روزِ مرا نور نمانده است |
وز عمر مرا جز شبِ ديجور نمانده است |
|
|
من بعد چه سود ار قدمى رنجه كند دوست |
كز جان رَمَقى در تنِ رنجور نمانده است |
|
|
صبر است مرا چاره ز هجرانِ تو ليكن |
چون صبر توان كرد؟ كه مقدور نمانده است |
|
|
در هجر توگر چشمِ مرا آب نمانَد |
گو: خونِ جگر ريز كه معذور نمانده است |
|
[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٤٨، ص ٣٢٨.
[٢] - اقبال الاعمال، ص ٧٠٨.
[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٥٢٠، ص ٣٧٣.