راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤١٤ - آداب فقير در قبول عطاى بدون درخواست

را به من داده است و من رغبتى به آنها ندارم و از دست مردم مى‌گيرم زيرا آنها بارى گران و فتنه و آزمايشند، و در اينها براى بندگان رحمت و نعمت است.

مقصود اين است كه زياده بر مقدار حاجت براى ابتلا و آزمايش به تو داده مى‌شود تا خداوند بنگرد با آن چه مى‌كنى؟ و مقدار حاجت به منظور رفق و مدارا با تو است، و از تفاوتى كه ميان مدارا و ابتلاست غافل مباش. خداوند فرموده است: إِنَّا جَعَلْنا ما عَلَى الْأَرْضِ زِينَةً لَها لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا.«٦٧»

پيامبر خدا (ص) فرموده است: «فرزند آدم را جز در سه چيز حقّى نيست: خوراكى كه پشتش را محكم كند، جامه‌اى كه عورتش را بپوشاند و خانه‌اى كه او را در خود جاى دهد و آنچه زيادتر از اينهاست حساب است.»«٦٨» بنابراين تو در گرفتن مقدار حاجت از اين سه چيز ثواب مى‌برى، و در آنچه زياده بر نياز باشد چنانچه معصيت خدا نكرده‌اى در معرض حسابى و اگر خدا را نافرمانى كرده‌اى در معرض عذابى.

و نيز از جمله آزمايشها آن است كه براى تقرّب جستن به خدا و شكستن خويهاى نفس بر ترك لذّتى از لذّات دنيا تصميم بگيرى تا آن به آسانى و پاكيزگى به تو برسد و نيروى تصميم تو بدان آزمايش شود. امّا خوددارى از آن سزاوارتر است، چه نفس انسان هر گاه بر شكستن عزم رخصت يابد بدان خو مى‌گيرد و به عادت خود باز مى‌گردد و سركوب آن ممكن نيست و ردّ آن مهمّ مى‌باشد، چه زهد همين است. اگر آن را بگيرى و به نيازمندى برسانى اين عمل تو غايت زهد مى‌باشد و جز صدّيقان بر آن توانايى ندارند.

امّا اگر حال تو بر سخاوت و بخشش و تكفّل حقوق فقرا و تعهّد امور جمعى از صالحان باشد آنچه را بيش از نياز تو است بگير، زيرا آن بيشتر از نياز فقرا نيست و در رسانيدن به آنان شتاب كن و آن را ذخيره مساز، چه نگهدارى آن هر چند براى يك شب باشد فتنه و ابتلاست، و بسا دلت را خوش آيد كه آن را نگه دارى و بر تو فتنه‌اى شود، زيرا گروهى خدمت به فقرا را وسيله‌اى براى افزايش مال و تمتّع از خوردنيها و آشاميدنيها قرار دادند و اين هلاكت است.