راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٧٣ - اقسام گناهان و نسبت آنها با صفات انسان

آن آگاهى ندارد به دامن خود مى‌كشاند. اين از اسرار نهفته حق تعالى در ارواح زندگان و ناشى از اسباب پيچيده‌اى‌ست كه مسبّب الأسباب آنها را مقدّر و معيّن كرده است، زيرا در نيروى بشر نيست كه بتواند بر راز اين امور آگاه شود. نجات و رستگارى در آخرت نيز به همين گونه اسبابى پنهانى دارد كه اطّلاع بر آنها از توان بشر بيرون است. آن دسته از اسباب پنهانى كه منجرّ به رستگارى مى‌گردد به عفو و رضا تعبير مى‌شود، و آنچه را به هلاك و نابودى مى‌انجامد غضب و انتقام مى‌گويند، و در پشت سر اينها مشيّت ازلى است كه هيچ كس بر آن آگاه نيست. از اين رو بر ما واجب است روا بدانيم كه خداوند گنهكار را عفو كند هر چند گناهان او در ظاهر بسيار باشد، و بر مطيع خشم گيرد هر چند طاعات او در ظاهر زياد باشد، زيرا در اين مورد بر تقوا تكيه مى‌شود و تقوا در دل است و آن پيچيده‌تر از آن است كه حتّى صاحب دل بر آن آگاهى يابد چه رسد به ديگرى ليكن براى ارباب قلوب روشن است كه هيچ بنده‌اى مشمول عفو الهى نمى‌شود جز به سبب نهائى كه مقتضى عفو است، و بنده‌اى مورد غضب قرار نمى‌گيرد مگر به سببى باطنى كه مقتضى دورى او از خداست، و اگر چنين نبود عفو و غضب جزاى اعمال و صفات قرار داده نمى‌شد و چنانچه جزا يعنى پاداش و كيفرى در كار نبود عدالت وجود نداشت و اگر عدالت نبود گفتار خداوند متعال درست در نمى‌آمد كه فرموده است: وَ ما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ«٦٦» و نيز: إِنَّ الله لا يَظْلِمُ مِثْقالَ ذَرَّةٍ«٦٧»، و همه اينها درست است و نيز: لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى‌«٦٨»، و اوست كه نتيجه سعى خود را خواهد ديد، و كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ رَهِينَةٌ«٦٩»، فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ الله قُلُوبَهُمْ«٧٠». و هنگامى كه مردم روش خود را تغيير دهند خداوند نيز روش خود را با آنها تغيير مى‌دهد، چه فرموده است: إِنَّ الله لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ«٧١» و همه اين حقايق براى ارباب قلوب مكشوف و آشكارتر از مشاهده آنها با چشم سر است، زيرا در مشاهدات چشم امكان خطا وجود دارد، چه گاهى ممكن‌