اذيّت و آزار و اقسام بلايا مانند تبعيد از شهرها و سعايت از آنها نزد پادشاهان و شهادت دادن به كفر و خروج آنها از دين در امان بمانند، چه واجب است اهل معرفت دور از نادانهاى اهل كفر نباشند، چنان كه لازم است بها و عوض شترى بزرگ گوهرى باشد كه در نزد نادانهاى تبهكار و اسرافگر كوچك و بى‌ارزش به نظر آيد.

اكنون كه اين دقايق را شناختى به گفتار پيامبر خدا (ص) كه فرموده است: «به آخرين كسى كه از آتش بيرون مى‌آيد مانند ده برابر دنيا داده مى‌شود» ايمان بياور و بكوش از درك نكته دقيقى كه ذكر كرديم ناتوان نباشى، و بپرهيز از اين كه باور خود را تنها به آنچه چشم و حواس درك مى‌كند منحصر كنى كه در اين صورت الاغى بر روى دو پا خواهى بود زيرا تو به سبب سرّى الهى كه بر آسمانها و زمين و كوهها عرضه شد و آنها از حمل آن امتناع كردند، و از آن بيمناك شدند با الاغ تفاوت دارى، و ادراك آنچه خارج از حوزه حواسّ پنجگانه است جز در جهان اين سرّ كه به سبب آن از الاغ و ديگر چهار پايان جدا مى‌شوى ميسّر نخواهد بود. كسى كه از اين نكته غافل بماند و آن را باطل و نادرست بشمارد و به همسانى با بهايم بسنده كند و از مرتبه محسوسات فراتر نرود بى شكّ خود را تعطيل و فراموش كرده و با اعراض از آن خود را به دست هلاكت سپرده است، و خداوند مى‌فرمايد: وَ لا تَكُونُوا كَالَّذِينَ نَسُوا الله فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ«٦٢» و هر كس چيزى جز آنچه را كه با حواس درك مى‌شود نشناسد، خدا را فراموش كرده است، زيرا خداوند در اين جهان با حواسّ پنجگانه ادراك نمى‌شود و آن كه آفريدگار را فراموش مى‌كند بيقين خداوند او را به فراموشى از خود دچار خواهد ساخت و در مرتبه چهار پايان قرار خواهد گرفت و ترقّى به سوى ملأ اعلا را ترك خواهد كرد، و در امانتى كه خداوند در او به وديعه نهاده و به سبب آن او را مشمول انعام خويش ساخته خيانت و ناسپاسى كرده و خود را مورد خشم و انتقام او قرار داده است، جز اين كه حال او بدتر از حالت چهار پايان است، زيرا چهارپا با مرگ رهايى مى‌يابد، امّا نزد وى امانتى است كه ناچار بايد به صاحب آن برگردانيده شود، و مرجع اين امانت و بازگشت آن به سوى خداست. اين امانت مانند خورشيد تابان است در اين قالب فانى فرود آمده، و پس از ويرانى از مغرب آن طلوع كرده و به سوى آفريننده خود باز خواهد گشت، و اين در حالى‌

«٦٢» حشر / ١٩: و همچون كسانى كه خدا را فراموشى كردند و خدا نيز آنها را به خود فراموش گرفتار كرد نباشيد.