راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٠ - اقسام گناهان و نسبت آنها با صفات انسان

چنان كه آب را برطرف كننده تشنگى و شستن جامه را با صابون زايل كننده چرك قرار داده است.

او مى‌گويد: اگر بگويى: هيچ توبه كننده‌اى نيست جز اين كه در قبول توبه‌اش شكّ دارد در حالى كه آشامنده آب در زوال تشنگى خود دچار شكّ نيست پس چرا او در توبه خود شكّ مى‌كند؟.

پاسخ اين است كه: شكّ در قبول توبه مانند شكّ در وجود شرايط صحّت است، زيرا توبه اركان و شرايط دقيقى دارد كه بزودى بيان خواهد شد، و وجود همه اين شرايط به آسانى محقّق نمى‌شود. او مانند كسى است كه داروى اسهال بخورد و شكّ كند كه آيا آن دارو مسهل است يا نه؟ اين شكّ او به حصول شرايط اسهال و دارو از نظر حال و وقت و نيز به كيفيّت آميختن دارو و طبخ و خوبى گياهها و اجزاى آن بستگى دارد. اين تصوّر و نظاير آن ناگزير سبب خوف بعد از توبه و شكّ در قبول آن است چنان كه در شرايط آن كه به خواست خدا بزودى ذكر مى‌شود خواهد آمد.

ركن دوّم- در آنچه بايد از آن توبه كرد و آن گناهان صغيره و كبيره است.

بدان توبه ترك گناه است و ترك هر چيز تنها پس از شناخت آن ممكن است، و چون توبه واجب است شناخت آنچه جز به وسيله آن به توبه نمى‌توان رسيد نيز واجب مى‌باشد. از اين رو شناخت گناهان نيز واجب است. گناه عبارت از هر چيز است كه ترك يا فعل آن مخالف امر خداوند باشد، و چون تفصيل اين مطلب مستلزم اين است كه تمام تكاليف الهى را از آغاز تا پايان شرح دهيم و اين هدف ما نيست، لذا تنها به مشتركات گناهان و روابط آنها با هم اشاره مى‌كنيم.

اقسام گناهان و نسبت آنها با صفات انسان‌

تقسيم اوّل: بدان انسان بنابر آنچه در كتاب عجائب القلب و غوائله شرح داده شده داراى اخلاق و صفات بسيارى است، ليكن منشأ گناهان منحصر به چهار صفت است:

صفات ربوبى، صفات شيطانى، صفات حيوانى و صفات سبعيّت يا درّندگى، زيرا طبيعت انسان از اخلاط مختلفى سرشته شده و هر يك از اخلاط اين معجون اقتضاى اثر