راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٢١ - تميز ميان آنچه محبوب و مكروه خداست

قسمت اوّل- بدان كليّه امور به نظر ما از چهار قسم بيرون نيست:

١- كارهايى كه همگى براى دنيا و آخرتمان سودمند است مانند دانش و خوشخويى.

٢- كارهايى كه همگى براى دنيا و آخرت ما زيان دارد مانند نادانى و بدخويى.

٣- كارهايى كه در حال سودمند و در آينده براى ما زيانبار است مانند لذّات حاصل از پيروى از شهوات.

٤- كارهايى كه در حال زيانبار و دردناك و در آينده نافع و سودآور است، مانند سركوب كردن شهوات و مخالفت با نفس.

بى‌شكّ آنچه در حال و مآل سودمند مى‌باشد نعمت است، چون دانش و حسن خلق، و آنچه در حال و آينده زيان‌آور است محقّقا بلاست، مانند آنچه ضدّ آن دو صفت است، و آنچه در حال سودمند و در آينده زيانبار است نيز از نظر اهل بينش بلاى محض و به گمان نادانها نعمت است، مانند گرسنه‌اى كه عسل زهرآلودى بيابد چنانچه نادان باشد آن را نعمت مى‌شمارد و اگر بدان دانا باشد آن را بلايى خواهد شمرد كه به سوى او رو آورده است. امّا آنچه در حال زيانبار و در آينده نافع و سودمند است از ديدگاه خردمندان نعمت و از نظر نادانان بلاست و مثال آن دارويى است كه در حال مزه تلخ و چشيدن آن سخت است ليكن شفا بخش بيماريها و دردها و پديدآورنده صحّت و سلامتى است. اگر كودك نادان به آشاميدن آن وادار شود گمان مى‌كند بلاست و خردمند آن را نعمت مى‌شمارد و منّت دار كسى مى‌شود كه آن را بدو هديه كند، و اسباب آن را برايش فراهم سازد. به همين سبب مادر فرزندش را از حجامت باز مى‌دارد و پدر او را بدان ترغيب مى‌كند، زيرا پدر به سبب كمال عقل عاقبت را مى‌نگرد و مادر به علّت كوتاهى فكر و محبّت زياد حال را در نظر مى‌گيرد، و كودك به سبب نادانى ممنون مادر مى‌شود نه پدر و با مادر انس مى‌گيرد و او را نسبت به خود مهربان و پدر را دشمن مى‌شمارد. ليكن اگر عاقل باشد مى‌داند كه مادر در باطن دشمن و در ظاهر دوستدار اوست، زيرا منع او از حجامت كودك را به بيماريها و دردهايى مى‌كشاند كه بسيار سخت‌تر و دردناكتر از حجامت است. امّا دوست نادان بدتر از دشمن داناست، و هر انسانى دوست خويش است ليكن دوستى نادان و به همين سبب به خود آن مى‌كند كه دشمن به او نمى‌كند.

قسمت دوم- بدان اسباب دنيوى در هم و خوب و بد آن به هم آميخته است و خيلى‌