تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٧٧ - تنبيه شرح موارد اكراه و حكم آنها در معاملات

قوله: و مجمع الفائدة: يعنى عن الاردبيلى فى مجمع الفائده.

قوله: مع انّهم لم يقولوا بصحته: ضمائر جمع به مرحوم سبزوارى و محقق اردبيلى و محقق ثانى راجعند.

قوله: و الكل كما ترى: يعنى هرسه دليلى كه بعض من تأخر عنهم به آنها متمسك شده ضعيف مى‌باشند.

قوله: امّا بمفهوم الحصر: تقرير آن اين است كه بگوئيم:

آيه شريفه: لا تأكلوا اموالكم بينكم بالباطل الّا ان تكون تجارة عن تراض.

دلالت دارد بر اينكه تنها تجارتى كه ناشى از تراضى باشد اكل مال به حلال بوده و ميتوان آنرا محكوم بصحت دانست و چ ون عقد مكره فاقد چ نين خصوصيتى است لاجرم از مصاديق صدر آيه يعنى اكل مال بباطل است.

قوله: و امّا بمفهوم الوصف: تقرير آن اين است كه بگوئيم:

آيه شريفه تجارتى كه موصوف است به « عن تراض» را تصحيح نموده و چ ون عقد مكره واجد اين صفت نيست محكوم ببطلان است.

قوله: لانّ الاستثناء منقطع الخ: سرّ اينكه استثناء مفيد حصر مى‌باشد آنستكه ابتداء حكم را متوجه عام نموده و سپس آنرا از فردى كه مصداق آن عام است سلب مى‌كنند پ رواضح است كه اين امر اثر همان معناى حصر بوده و در مستثناى متّصل تحقق مى‌يابد نه منقطع چ ه آنكه مستثناء در استثناى منقطع از افراد و مصاديق عام كه مستثنامنه است نمى‌باشد لاجرم افاده حصر در اين قسم از استثناء منتفى است.

مؤلّف گ ويد:

از اين بيان واضح شد كه مدار افاده حصر در استثناء دو چ يز است:

الف: توجّه حكم به مستثنامنه عام.

ب: نفى آن از فردى كه مصداق آن مى‌باشد.

و ماوراى آن شرط ديگرى وجود ندارد، بنابراين شرط مفرغ بودن و