تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢١٧ - مقصود از فضولى

بهرصورت آنچه در اينجا مهم بنظر مى‌رسد آنستكه متعرض مسئله عقد فضولى و حكم آن شويم كه از اهمّ مسائل در باب تجارت مى‌باشد:

علماء اماميّه و ديگران در بيع فضولى بلكه مطلق عقد فضولى اختلاف داشته و همان طوريكه مرحوم شهيد در غاية المراد فرموده اقوال مختلفى در اين مسئله پ يدا شده.

البته جملگى متفقند كه ايقاع فضولى باطل است و در اين مسئله خلافى نقل نشده.

مقصود از فضولى‌

مقصود از فضولى همان طورى كه مرحوم شهيد فرموده آنستكه عاقد تمام شرائط صحت عقد از قبيل بلوغ و عقل و حرّيت و امثال اينها را داشته باشد باستثناى اينكه مالك تصرف نيست اگرچه غاصب محسوب شود.

و در كلام برخى از عامه فضولى اينطور معرفى شده:

فضولى عبارتست از عاقدى كه اذن از شخصى كه به اذنش محتاج هستيم نداشته باشد.

از اين عباراتى كه نقل شد بخوبى استفاده مى‌شود كلمه « فضولى » صفت براى عاقد مى‌باشد.

ولى گ اهى آنرا صفت نفس عقد آورده و مى‌گويند: عقد فضولى ولى شايد اين تعبير مسامحه باشد.

توسعه عنوان فضولى و شمولش نسبت به پ اره‌اى از موارد

و بهرصورت عنوان « فضولى » تعميم داشته و موارد ذيل را شامل مى‌شود:

الف: دختر باكره رشيده‌اى كه بدون اذن ولى خود عقد نكاح را انشاء نموده و خويش را به تزويج ديگرى درآورده است در اين عقد چ ون وى لازم بود با اذن ولى عقد را انشاء مى‌كرد ولى اذن نگرفته لاجرم عنوان فضولى‌