تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٧ - تحقيق مرحوم مصنف در معناى لفظ«اكراه»

آن تعبّدى بوده نه آنكه اكراه حقيقتا صدق كند بخلاف موردى كه قدرت بر غير توريه موجب تخلّص از اكراه باشد كه در اين فرض اجراء حكم از باب تحقّق موضوع است پ س بين دو صورت فرق و تفاوت مى‌باشد.

مرحوم مصنّف در جواب اين ادّعاء مى‌فرمايند:

ادّعاى مذكور همانطورى كه ملاحظه مى‌نماييد بى‌اساس و بسيار ضعيف مى‌باشد زيرا ترتيب دادن اثر اكراه در هردو فرض بخاطر تحقق داشتن موضوع اكراه است نه مجرّد تعبّد پ س تفرقه بين آندو و تفكيكشان از هم صرف ادّعاء و القاء كلام بدون دليل مى‌باشد.

انصاف مرحوم مصنّف و فرق دو مورد مزبور با هم‌

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

ولى انصاف اين است كه فعل اكراهى و صدق عنوان « مكره عليه» صرفا در صورتى است كه شخص از تفصّى و تخلّص به غير توريه عاجز باشد همانطورى مدّعى بيان نمود چ ه آنكه در تحقق اكراه اين نكته شرط است كه داعى شخص بر انجام فعل مكره عليه خوف ضررى باشد كه بر ترك آن مترتّب مى‌باشد و پ رواضح است كه با قدرت بر تفصى ضرر بر ترك مكره عليه به تنهائى بار نبوده بلكه بر ترك فعل و ترك تفصى هردو مترتب مى‌باشد لذا ميتوان گ فت دفع ضرر به يكى از دو امر حاصل مى‌گردد:

الف: فعل مكره عليه.

ب: تفصى از آن بواسطه غير توريه.

بنابراين صحيح است گ فته شود كه شخص در انجام هريك مختار مى‌باشد پ س هركدام را كه اختيار نمود انجام آن مستند به اختيارش بوده نتيجتا اكراهى در بين نيست.