تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٩ - مناقشه مرحوم مصنف در دلالت اخبار بر بطلان بيع فضولى

لحوق اجازه بعدى از مالك و به عبارت ديگر:

نهى نمودن مخاطب از بيع مزبور دليل است بر عدم وقوع آن و مؤثر نبودنش در حق وى ولى هيچ دلالتى در آن نيسته كه نسبت به مالكش نيز ملغى و غير مؤثر باشد تا در نتيجه اجازه مالك كان لم يكن بوده و اثرى بدنبالش نباشد.

سپس مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

البته معناى دوّم يعنى آنچه علامه عليه الرحمه بيان فرمودند از معناى اوّل اظهر و واضح‌تر مى‌باشد و ما نيز چ نان چ ه عنقريب بيان خواهيم نمود به همين معنا قائل مى‌باشيم.

جواب دوّم‌

به فرض بپذيريم كه حديث شريف نبوى دلالت بر منع از بيع فضولى مى‌كند ولى مى‌گوئيم اين دلالت به نحو عموم بوده ناچار بايد به آن را به كمك ادّله‌اى كه بر تصحيح بيع ما ليس عند العاقد لمالكه اذا اجاز دلالت دارند تخصيص داد.

شرح مطلوب‌

قوله: النبوى المستفيض و هو قوله صلّى اللّه عليه و آله و سلّم لحكيم بن حزام: اين روايت در مجامع شيعه نقل نشده ولى اخبارى به همين مضمون در آنها وارد شده كه از جمله آنها حديث ذيل مى‌باشد:

محمّد بن الحسن باسنادش، از احمد بن محمّد، از محمّد بن الحسين، از على بن اسباط، از سليمان بن صالح، از مولانا ابى عبد اللّه عليه السّلام قال:

نهى رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عن سلف و بيع و عن بيعين فى بيع و عن بيع مال ليس عندك و عن ربح ما لم يضمن. [١]

[١] وسائل الشيعه ج (١٢) ص (٣٧٤).