تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٥ - ذكر ادله بر عدم نفوذ افعال صبى و تصرفاتش

ترجمه:

استيناس مرحوم مصنف بذكر برخى اخبار براى عدم نفوذ اقوال و افعال صبّى‌

سپس مرحوم مصنف ميفرمايند:

ممكنست براى عدم نفوذ اقوال و افعال صبى بذكر برخى از اخبار استيناس بجوييم مانند مضمونى كه مستفيضا در پ اره‌اى از اخبار وارد شده و آن اين است كه:

عمد و خطاء صبى با هم يكى مى‌باشد يعنى آنچه عمدا از صبى صادر مى‌گردد با خطاء فرقى ندارد و چ ون فعل خطائى لغو و بى‌اثر است لاجرم آنچه از روى عمد نيز از او صادر گ ردد چ نين مى‌باشد.

اين مضمون در صحيحه محمد بن مسلم و غير آن وارد شده است و اصحاب اگرچه آنرا در باب جنايات ذكر نموده‌اند ولى در آن و غيرش از ديگر روايات هيچ نشانه و اشعارى نيست بر اينكه اختصاص به جنايات داشته باشد و لذا مرحوم شيخ الطائفه در كتاب مبسوط و ابن ادريس حلّى (ره) در سرائر به آن استدلال كرده‌اند كه اخلال وارد نمودن طفل مُحرم به محرّمات و محظورات احرام كه حرمتشان اختصاص بحال تعمّد دارد موجب كفاره بر او و بر ولى وى نمى‌باشد زيرا عمد صبى خطا محسوب مى‌گردد.

بنابراين هرحكم شرعى كه متعلق آن افعالى بوده كه در ترتّب حكم شرعى بر آنها قصد معتبر باشد بطورى كه اگر بدون قصد صادر گ ردند اعتبارى نداشته باشند اگر از صبى قاصد در خارج تحقق يابند بمنزله آنستكه از بالغ غير قاصد صادر گ شته لذا هيچ حكم شرعى بر آن نبايد مترتب شود در نتيجه بايد بپذيريم عقد و ايقاع صبى اگرچه با قصد صادر شوند همچون عقد و ايقاعى است كه از هازل و غالط و خاطى صادر مى‌گردند از اينرو همانطورى كه در صورت صدور عقد و ايقاع از افراد مزبور اثرى بر آندو بار نيست عينا در صورتى كه از صبى قاصد صادر شوند مؤثر نبوده و محكوم به هيچ حكمى نمى‌باشند.