تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٢ - تحقيق مرحوم مصنف در معناى لفظ«اكراه»
و معلوم ان المراد ليس امتناعه عنه في الواقع و لو مع اعتقاد المكره بالكسر عدم الامتناع.
بل المعيار في وقوع الضرر اعتقاد المكره لامتناع المكره.
و هذا المعنى يصدق مع امكان التورية، و لا يصدق مع التمكن من التفصي بغيرها، لأن المفروض تمكنه من الامتناع مع اطلاع المكره عليه، و عدم وقوع الضرر عليه.
و الحاصل أن التلازم بين امتناعه، و وقوع الضرر الذي هو المعتبر في صدق الاكراه موجود مع التمكن بالتّورية، لا مع التمكن بغيرها فافهم.
ترجمه:
فرق بين تفصى بواسطه توريه و تفصى با غير آن
سپس مرحوم مصنّف مىفرمايند:
ولى سزاوار است بين امكان تفصى بواسطه توريه و امكانش با غير توريه فرق گ ذارده و بگوئيم: در صورت اوّل موضوع اكراه صادق بوده بخلاف فرض دوّم چ ه آنكه اصحاب با مرحوم شيخ طوسى در مبسوط موافقت كرده و فرمودهاند:
تشريح المطالب، شرح فارسى بر مكاسب ؛ ج٧ ؛ ص١٣٢
شروط تحقق اكراه آنستكه مكره (بفتح راء) بداند يا ظن داشته باشد كه در صورت امتناع از مكره عليه به آنچه مكره (بكسر راء) تهديد نموده مبتلا مىشود.
پ رواضح است مقصود از امتناع نمودن مكره (بفتح راء)، امتناع وى از انجام فعل در واقع و لو مكره (بكسر راء) توهم نمايد كه وى امتناع ننموده و فعل را مرتكب شده است تا بدينوسيله توريه تحقق يافته باشد نيست بلكه معيار و ملاك وقوع ضرر آنستكه مكره (بكسر راء) اعتقادش اين باشد كه مكره (بفتح راء) از انجام فعل امتناع ورزيده است و اين معنا با امكان توريه صادق بوده ولى با تمكن از تفصى به غير توريه صدق نمىكند زيرا بحسب فرض مكره (بفتح راء)