تشریح المطالب؛ شرح فارسی بر مکاسب - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٧٧ - مناقشه مرحوم مصنف در دلالت اخبار بر بطلان بيع فضولى

مناقشه مرحوم مصنّف در دلالت اخبار بر بطلان بيع فضولى‌

مرحوم مصنّف مى‌فرمايند:

هيچيك از اخبار مذكور بر بطلان بيع فضولى دلالت نداشته و نميتوان مدّعاى مزبور را با آنها اثبات كرد امّا روايت نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم:

دو جواب از دلالت اين حديث شريف مى‌توان داد و شرح آنها چ نين است:

جواب اوّل‌

كلمه « ما » موصوله در « لا تبع ما ليس عندك» ظاهر در عين شخصيه است و طبق آن معناى عبارت چ نين مى‌شود:

متاع و مالى را كه مشخّص و معين است و در دست تو نمى‌باشد نفروش.

و دليل ما بر اين استظهار آنستكه اجماع علماء و نصّ اخبار قائم شده‌اند بر اينكه بيع مال كلّى جائز است با اينكه كلّى به ملاحظه كلّيتش در دست بايع نمى‌باشد پ س بدون ترديد منظور از « ما » همانطوريكه گ فتيم عين شخصى و جزئى مى‌باشد چ نان چ ه مراد از « بيع » فروختن عين شخصى مزبور براى خود بوده نه براى مالك و صاحبش زيرا اگر متاعى را از طرف مالكش و براى او بفروشند اشكالى ندارد و با توجّه به ايندو نكته مى‌گوئيم:

مقصود از بيعى كه مورد نهى واقع شده يا صرف انشاء است كه در اين فرض حديث شريف دلالت مى‌كند بر عدم جواز بيع فضولى براى خود لذا اگر كسى مال ديگرى را براى خود بفروشد بيع نه براى خودش واقع شده و نه براى مالكش حتّى اگر مالك اجازه هم دهد نميتوان آنرا براى مالك صحيح دانست.

و يا همان معنائى است كه از مرحوم علّامه در تذكره نقل شده و آن اين است كه: