المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٣٤ - موارد لزوم الحاق تاء تأنيث بفعل

جمع: مضاف اليه براى « مع » ، موصوف.

سوى: اسم، مضاف، صفت براى « جمع ».

السّالم: مضاف اليه براى « سوى ».

من: حرف جارّ.

مذكّر: مجرور به « من » ، متعلّق به « السّالم » ، ظرف لغو.

كاف: حرف جارّ.

التّاء: مجرور به « كاف » متعلّق به « استقرّ » ، خبر براى « التّاء ».

مع: ظرف، متعلّق به « استقرّ » حال، مضاف.

احدى: مضاف اليه براى « مع » و مضاف.

اللّبن: مضاف اليه براى « احدى ».

ترجمه:

تاء در حاليكه با فعل مسند به جمع غير مذكّر سالم مى‌باشد همچون تائى است كه متّصل ميشود به فعلى كه آنرا به « احدى اللّبن» نسبت داده‌ايم.

شرح عربى:

( و التّاء مع) فعل مسند الى (جمع سوى السّالم من مذكّر) و هو جمع التّكسير و جمع المؤنّث السّالم (كالتّاء مع) مسند الى ظاهر مؤنّث غير حقيقىّ نحو (احدى اللّبن) اى لبنة، فيجوز اثباتها نحو « قالت الرّجال» و « قامت الهندات» على تأويلهم بالجماعة و حذفها نحو « قام الرّجال» و « قام الهندات» على تأويلهم بالجمع.

هذا مقتضى اطلاقه فى جمع المؤنّث و اليه ذهب ابو على و فى التّسهيل خصّصه بما كان مفرده مذكّرا كالطّلحات او مغيّرا كبنات امّا غيره كالهندات فحكمه حكم واحده و لا يجوز « قام الهندات» إلّا فى لغة قال فلانة.

قال فى شرح الكافية: و مثل جمع التّكسير ما دلّ على جمع لا واحد له من لفظه كنسوة تقول « قال نسوة» و « قالت نسوة» امّا جمع المذكّر السّالم، فلا يجوز فيه اعتبار التّأنيث لانّ سلامة نظمه تدلّ على التّذكير و