المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٣٠ - دوم از نواسخ حروف مشبهة بليس(ما - لا - لات - ان)

بيايد.

شارح گويد:

عمل « ليس » عبارت بود از رفع باسم و نصب به خبر.

و مقصود از « ما » همان ماء حجازيّه است كه از نظر ايشان نافيه مى‌باشد مانند:

ما هنّ امّهاتهم (آنان مادرهاى ايشان نيستند).

شاهد در « ما » است كه « هنّ » اسم آن بوه و محلّا مرفوع است و « امّهاتهم » خبرش مى‌باشد كه منصوب گرديده.

و همانطورى كه مصنّف گفته شرط عمل « ما » اينستكه « ان » نافيه با آن در كلام نيامده باشد زيرا در غير اينصورت « ما » عمل نمى‌كند مانند قول شاعر:

يعنى: اى بنى غدانه شما نه طلا بوده و نه نقره مى‌باشيد بلكه كوزه و سفال هستيد كنايه از اينكه شما بهترين خلايق نبوده بلكه پست‌ترين ايشان هستيد.

شاهد در كلمه « ما » است كه چون « ان » نافيه بعدش قرار گرفته عمل نكرده فلذا رفع باسم يعنى (انتم) و نصب به خبر يعنى (ذهب) نداده است بلكه ايندو قبلا بنابر مبتدائيّت و خبريّت مرفوع بودند و حالا نيز بهمان رفعشان باقى مى‌باشند.

مصنّف گويد:

شرط ديگر براى عمل « ما » اينستكه معناى آن‌كه نفى هست باقى مانده باشد.

شارح مى‌گويد:

يعنى اينمعنا بوسيله كلمه « الّا » نقض نگردد زيرا در صورت نقض شدن يعنى آمدن كلمه « الّا » واجب است اسم و خبر آن هردو مرفوع گردند