المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٩٠ - حكم مستثنا به ليس و خلا و عدا و لا يكون

( و) ان وقعا (بعد ما انصب) بهما حتما لانّهما فعلان اذ ما الدّاخلة عليهما مصدريّة، و هى لا تدخل الّا على الجملة الفعلية كقوله:

( و انجرار) بهما حينئذ (قد يرد) حكاه الاخفش و الجرمى و الّربعى على انّ ما زائدة.

ترجمه و شرح:

حكم مستثنا به ليس و خلا و عدا و لا يكون‌

مصنّف گويد:

بواسطه « ليس » و « خلا » و « عدا » و « يكون » كه بعد از « لا » قرار گرفته باشد استثناء كن در حاليكه نصب‌دهنده هستى.

شارح گويد:

بواسطه « ليس » استثناء كن در حاليكه آنرا نصب مى‌دهى تا خبر « ليس » بوده و اسمش ضمير مستتر در آن باشد مانند آنچه در فرموده حضرت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمده:

ما انهر الدّم و ذكر اسم اللّه عليكه فكلوا منه، ليس السّن و الظّفر.

يعنى: آنچه خونش ريخته شده در حاليكه اسم خداوند برآن برده ميشود پس از آن تناول كنيد غير از دندان و ناخنهايش.

شاهد در « ليس » است كه « السّن » را نصب داده تا خبرش بوده و اسمش در آن مستتر است و همچنين است « خلا » يعنى مستثنا به اينكلمه را نيز نصب بده مانند:

قام القوم خلا زيدا (قوم ايستادند مگر زيد).