المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٤٣ - مفعول معه و شرح آن

نحو سيرى و الطّريق مسرعة بما من الفعل و شبهه سبق ذا النّصب لا بالواو فى القول الاحقّ) بالتّرجيح الّذى نصّ عليه سيبويه، و قال الجرجانى بالواو، و الزّجّاج بفعل مضمر.

و فهم من قوله « سبق » انّه لا يتقدّم عليه و هو كذلك بلا خلاف.

ترجمه و شرح:

مفعول معه و شرح آن‌

شارح گويد:

پنجم از مفاعيل، مفعول معه است و مصنّف آنرا از تمام مفاعيل مؤخّر آورد و جهتش آنستكه:

تنها در اين مفعول اختلاف است كه آيا قياسى بوده يا سماعى است امّا در مفاعيل ديگر چنين اختلاف و نزاعى وجود ندارد.

و جهت ديگر آنكه عامل بواسطه حرف در آن عمل كرده و بدين طريق اثر خود را در آن مى‌بخشد بخلاف ساير مفاعيل كه چنين نيستند لذا ايندو جهت موجب ضعفى در آن بوده كه باعث تأخيرش از ساير مفاعيل گرديده است.

مصنّف گويد:

تالى واو در حاليكه مفعول معه است منصوب مى‌گردد مانند: سيرى و الطّريق مسرعة

شارح گويد:

مقصود مصنّف و شرح كلامش اينستكه:

اسمى كه بعد از واو بمعناى « مع » قرار مى‌گيرد در صورتيكه واو مزبور نيز بعد از جمله‌اى قرار گرفته باشد كه در آن فعل يا اسمى بوده كه داراى معناى فعل و حروف آن باشد مى‌بايد بعنوان مفعول معه آن اسم را منصوب نمود و مثال آن در عبارت ذيل موجود است:

سيرى و الطّريق مسرعة

( سير كن تو زن با آبى كه حركت‌دهنده است).