المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩١١ - موارد وجوب حذف عامل مفعول مطلق

مشتمل نباشد مانند:

هذا بكاء بكاء الثكلى (اينست گريه همچون گريه زن بچّه‌مرده).

در مثال اوّل « صوت حمار» بعد از « صوته » قرار گرفته كه آن جمله نبوده بلكه مضاف و مضاف اليه مى‌باشد و آن در حكم يك كلمه است لذا مصدر در اينمثال مفعول مطلق نمى‌باشد تا بگوئيم عاملش حذف گرديده.

و در مثال دوّم « بكاء الثّكلى» اگرچه بعد از جمله « هذا بكاء» قرار گرفته ولى اينجمله مشتمل برصاحب بمصدر نيست لذا مصدر مفعول مطلق نبوده بلكه خبر است و مرفوع مى‌باشد همانطورى كه در مثال اوّل نيز خبر واقع شده.

تتمّه بحث‌

كلمه‌اى كه بجاى مصدر قرار گيرد از حيث حذف عاملش همچون مصدر مى‌باشد مانند:

اعتصمت عائذا بك (چنگ زدم در حاليكه پناه بتو مى‌برم).

شاهد در كلمه « عائذا » است كه بجاى مصدر و مفعول مطلق يعنى « اعتصاما » واقع شده از اينرو همچون مصدر عاملش محذوف است و تقدير كلام: عذت عائذا بك مى‌باشد پس عامل « عائذا » كه « عذت » است حذف گرديده.

اين مطلب را مصنّف در شرح كافيه آورده است.

قوله: لا محتمل لها غيره: ضمير در « لها » به جمله و در « غيره » به مصدر راجع است.

قوله: حقّا صرفا: يعنى حقيقت صرف.

قوله: هذا المصدر: مقصود مصدرى است كه مؤكّد لنفسه و مؤكّد لغيره باشد.

قوله: على الجملة الّتى قبله: ضمير در « قبله » به مصدر راجع است.

قوله: على اسم بمعناه: يعنى بمعناى مصدر.