المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨١٦ - انتقاد شارح به توجيه مصنف در شرح كافيه

على الابتداء و الخبر، و النّصب على جملة اكرمتها و تسمّى الجملة الاولى من هذا المثال ذات وجهين لانّها اسميّة بالنّظر الى اوّلها و فعليّة بالنّظر الى آخرها.

و هذا المثال اصحّ كما قال الابّدى فى شرح الجزوليّة من تمثيلهم ب « زيد قام و عمروا كلّمته» لبطلان العطف فيه لعدم ضمير فى المعطوفة يربطها بمبتداء المعطوف عليها، اذ المعطوف بالواو يشترك مع المعطوف عليه فى معناه فيلزم ان يكون فى هذا المثال خبرا عنه و لا يصحّ الّا بالرّابطة و قد فقد انتهى.

و لعلّه يغتفر فى التّوابع ما لا يغتفر فى غيرها.

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

و اگر معطوف پهلوى فعلى قرار گرفته باشد كه بواسطه‌اش از اسمى خبر داده‌اند پس آنرا عطف كن در حاليكه مخيّر مى‌باشى.

شارح گويد:

ضمير فاعلى در « تلى » به اسم معطوف راجع بوده و حاصل مراد اينستكه:

اگر اسم عطف شده پهلوى فعل متصرّفى واقع شود كه بواسطه‌اش از اسمى كه اوّل واقع شده و مبتداء مى‌باشد خبر داده باشند در اعراب اسم معطوف دو وجه جايز مى‌باشد.

الف: آنكه آنرا مرفوع بخوانى تا مبتداء بوده و مابعدش خبر باشد.

ب: آنكه آنرا منصوب بخوانى تا عطف باشد برجمله فعليّه بعد از مبتداء مانند:

هند اكرمتها و زيد ضربته عندها (هند را اكرام كردم و زيد را نزد وى زدم).

شاهد در اسم معطوف يعنى زيد است كه هم مى‌توان آنرا مرفوع خواند