المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٨١٥ - انتقاد شارح به توجيه مصنف در شرح كافيه

ضمير در « عليها » به افعال تعجّب و مدح و ذمّ عود مى‌كند و وجه عدم تأثير عدم براين افعال آنستكه:

چون اين افعال جامد بوده و اساسا در فعليّت آنها نزاع و كلام مى‌باشد پس گويا معطوف براين افعال براسم عطف شده نه فعل.

متن: «٢٦٢»

تجزيه و تركيب‌

واو: بمعناى استيناف.

ان: حرف شرط، عامل، مبنى.

تلى: فعل ماضى، فعل شرط، محلّا مجزوم.

المعطوف: فاعل است براى « تلى ».

فعلا: مفعول است براى « تلى ».

مخبرا به: حال است از « فعلا ».

عن: حرف جارّ.

اسم: مجرور به « عن » ، متعلّق است به « مخبرا ».

فاء: رابطه جواب.

اعطفن: فعل امر مؤكّد بنون تأكيد، جواب است براى « ان ».

مخيّرا: حال است از فاعل در « اعطفن ».

ترجمه:

و اگر معطوف پهلوى فعلى قرار گرفته باشد كه بواسطه‌اش از اسمى خبر داده‌اند پس آنرا عطف كن در حاليكه مخيّر مى‌باشى.

شرح عربى:

( و ان تلا) الاسم (المعطوف فعلا) متصرّفا (مخبرا به عن اسم) اوّل.

مبتداء نحو « هند اكرمتها و زيد ضربته عندها» (فاعطفن مخيّرا) بين الرّفع‌