المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٧٤٨ - موارد وجوب تأخير مفعول از فاعل

ترجمه و شرح:

مصنّف گويد:

و آنچه به « الّا » يا « انّما » محصور باشد مؤخّرش بنما.

شارح مى‌گويد:

يعنى هركدام از فاعل يا مفعول كه بعد از الّا يا انّما واقع شدند واجب است مؤخّر شوند.

مثال حصر فاعل مانند: ما ضرب عمروا الّا زيد (نزد عمرو را مگر زيد) و انّما ضرب عمروا زيد (تنها عمرو را زيد زد).

شاهد در « زيد » است كه در ايندو شامل محصور به « الّا » و « انّما » واقع شده از اينرو تأخيرش از مفعول واجب مى‌باشد.

و مثال حصر مفعول مانند: ما ضرب زيد الّا عمرو (نزد زيد مگر عمرو را) و انّما ضرب زيد عمروا (فقط زيد عمرو را زد).

شاهد در « عمرو » است كه در ايندو مثال محصور به « الّا » و « انّما » واقع شده لذا تأخيرش از فاعل واجب است.

مصنّف گويد:

و گاهى محصور مقدّم مى‌گردد و اين در وقتى است كه قصد ظاهر و روشن باشد.

شارح مى‌گويد:

در اينحكم فرقى نيست بين فاعل و مفعول بلكه در صورت معلوم بودن مقصود محصور را مى‌توان مقدّم نمود چه فاعل بوده و چه مفعول باشد.

و معلوم بودن قصد در جائى است كه محصور بعد از « الّا » قرار گرفته باشد چه آنكه در اينصورت هركدام از فاعل و مفعول كه بعد از آن قرار بگيرند مقصود متكلّم براى سامع روشن و معلوم است بخلاف محصور به « انّما » كه تنها در صورت تأخير محصور بودنش مشخّص و معلوم مى‌باشد.

سپس شارح گويد:

آنچه ذكر شد همان است كه كسائى بآن متمايل گرديده و به قول‌