المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٨٥ - تعليق و موارد آن

ترجمه:

و حال آنكه فاصله نشده باشد بغير ظرف يا مانند ظرف يا عمل و اگر بواسطه بعضى از اين امور سه‌گانه فاصله حاصل شود احتمالش وجود دارد.

متن: «٢١٩»

تجزيه و تركيب‌

واو: بمعناى استيناف.

اجرى: فعل ماضى، مجهول، از باب افعال، متعدّى.

القول: مصدر، نائب فاعل است براى « اجرى ».

كاف: جارّه.

ظنّ: مجرور به كاف، متعلق به استقرّ، حال است از « القول ».

مطلقا: حال مترادف است از « القول » يعنى حال است از نفس القول نه آنكه حال باشد براى ضمير در ظرف كه به « القول » راجع است.

عند: مضاف، ظرف، متعلّق به « اجرى ».

سليم: اسم، مصغّر، مضاف اليه.

نحو: مضاف، خبر است براى مبتداء محذوف يعنى ضمير « هو ».

قل: فعل امر، متعدّى به دو مفعول.

ذا: اسم اشاره، مفعول اوّل براى « قل ».

مشفقا: مفعول دوّم براى آن و جمله « قل ذا مشفقا» مضاف اليه است براى « نحو ».

ترجمه:

كلمه « قول » نيز جارى شده است در حاليكه از نظر طائفه سليم مطلقا همچون « ظنّ » مى‌باشد مانند: قل ذا مشفقا.

شرح عربى:

( و كتظنّ اجعل) [فى المعنى‌] القول جوازا و انصب به مفعولين و لكن‌