المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠٧ - افعال تامه و معانى آنها

قوله: و هو ماء النّافية: ضمير « هو » به « ماله صدر الكلام» عود مى‌كند.

قوله: و ذهب بعضهم: مقصود ابو على فارسى و ابن برهان مى‌باشد.

قوله: بتقديم معموله: يعنى معمول خبر.

قوله: فى قوله تعالى: الا يوم‌ الخ: آيه (١١) از سوره هود.

قوله: باتّساعهم فى الظّرف: يعنى باعتقادهم الاتّساع فى الظّرف.

قوله: تأخيره عنه: ضمير در « تأخيره » به خبر و در « عنه » به فعل راجع است.

شرح عربى:

و ذو تمام، من هذه الافعال، ما برفع يكتفى، عن المنصوب نحو: و ان كان ذو عسرة اى حضر، ما شاء اللّه كان اى وجد، ظلّ اليوم اى دام ظلّه، بات فلان بالقوم اى نزل بهم ليلا، فسبحان اللّه حين تمسون و حين تصبحون اى حين تدخلون فى المساء و الصّباح خالدين فيها، ما دامت السّموات و الارض اى ما بقيت.

ترجمه و شرح:

افعال تامّه و معانى آنها

مصنّف گويد:

افعال تامّه آنهائى هستند كه بمرفوع اكتفاء نموده و نيازى بمنصوب نداشته باشند.

شارح گويد:

در اينصورت معانى آنها فرق كرده و معنائى را كه در حال نقص داشتند از دست مى‌دهند بنابراين:

كان: بمعناى حضر يا وجد مى‌باشد مانند: و ان كان ذو عسرة يعنى و ان حضر ذو عسرة و ما شاء اللّه كان يعنى و ما شاء اللّه وجد.

ظلّ: بمعناى دام مانند ظلّ اليوم يعنى دام يومه.

بات: بمعناى نزل فى اللّيل مانند بات فلان بالقوم يعنى شب برايشان‌