المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٥٠٥ - آراء در جواز و عدم جواز تقديم خبر برليس

فرزند مصنّف بين « عسى » و « ليس » باين بيان فرق گذارده و گفته:

عسى متضمّن معنائى است كه براى آن صدارت بوده و آن « لعلّ » ميباشد بخلاف « ليس » لذا اگر اجماع علماء برعدم جواز تقديم خبر برعسى محقّق باشد نميتوان « ليس » را به آن قياس كرده و در آن نيز بچنين حكمى قائل شد.

شارح گويد:

فرق مزبور صحيح نيست زيرا « ليس » نيز متضمّن معنائى است كه داراى صدارت است و آن ماء نافيه مى‌باشد پس هردو از اينجهت با هم متّحد و مشتركند و كلام مصنّف در شرح كافيه متين است.

برخى از قدماء معتقدند كه خبر بر « ليس » نيز مقدّم ميشود و براى تثبيت اين رأى بآيه قرآنى استدلال نموده‌اند، در اين آيه كه ذيلا درج ميشود معمول خبر « ليس » برآن مقدّم شده و پرواضح است وقتى معمول خبر برليس مقدّم شد نفس خبر نيز تقديمش برآن جايز است.

آيه مزبور اينست:

الا يوم يأتيهم ليس مصروفا عنهم.

يعنى: منكران معاد بايد آگاه باشند كه چون هنگام عذاب فرابرسد ديگر از آن رهائى نمى‌يابند.

شاهد در « يوم » است كه معمول و ظرف است براى « مصروفا » و در عين حال بر « ليس » مقدّم شده قائلين بعدم جواز در مقام جواب از اين استدلال گفته‌اند:

« يوم » ظرف است و در ظروف اتّساع ميباشد و بعبارت ديگر:

ما كه قائل بعدم جواز تقديم خبر بر « ليس » هستيم در غير ظرف اين سخن را مى‌گوئيم و اساسا ظرف از محلّ صحبت و كلام خارجند.