المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٠٧٣ - مبحث تمييز
ان كان) المميّز لا يغنى عن المضاف اليه (مثل ملؤ الارض ذهبا) فان اغنى نحو « هو اشجع النّاس رجلا» جاز الجرّ فتقول « هو اشجع رجل». (و) التّمييز (الفاعل) فى (المعنى انصبن بافعلا) الكائن (مفضّلا كانت اعلى منزلا) اذ معناه انت علا منزلك، بخلاف غيره فيجب جرّه به ك « زيد اكمل فقيه».
( و بعد كلّ ما اقتضى تعجّبا) سواء كان بصيغة ما افعله او افعل به ام لا (ميّز) ناصبا (كاكرم بابى بكر ابا) و « للّه درّه فارسا» و « حسبك بزيد رجلا» و « كفى به عالما» و:
|
( بانت لتحزننا غفّارة) |
يا جارتا ما انت جارة |
ترجمه و شرح:
مصنّف گويد:
و نصب دادن تمييز واجب است در صورتيكه بعد از مضاف باشد مشروط باينكه مثل:
ملء الارض ذهبا باشد.
شارح گويد:
نصب دادن تمييزى كه بعد از اسم مبهم مضاف بغير واقع شده واجب است مشروط باينكه تميز ما را از ذكر مضاف اليه بىنياز نكند مانند:
ملؤ الارض ذهبا (پربودن زمين از حيث طلا).
شاهد در « ذهبا » بوده كه تميز مىباشد و بعد از اسم مبهمى كه بغير خود اضافه شده يعنى (ملء) قرار گرفته و اينطور نيست كه با آوردن تمييز از ذكر مضاف اليه يعنى (الارض) مستغنى باشيم لذا نصب تميز واجب و لازمست.
حال اگر تميز ما را از ذكر مضاف اليه بىنياز نمود جرّش جايز است مانند:
هو اشجع النّاس رجل (او شجاعترين مردم است از بين مردان).
شاهد در « رجل » است كه تميز بوده و با آوردنش از ذكر مضاف اليه