تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٦
موجودات، اينها به خوبى مىتواند تو را به پروردگار ما آشنا سازد، و هر چه بيشتر در اين زمينه بينديشى دلائل بيشترى از عظمت و قدرت او خواهى يافت.
***
فرعون، با شنيدن اين جواب جامع و جالب، سؤال ديگرى مطرح كرده «گفت: اگر چنين است، پس تكليف پيشينيان ما چه خواهد شد»؟ «قالَ فَما بالُ الْقُرُونِ الْا ولى».
در اين كه: منظور فرعون از اين جمله چه بوده است؟ مفسران نظرات گوناگونى اظهار داشتهاند:
١- بعضى گفتهاند: چون موسى عليه السلام در آخرين جمله خود، مخالفان توحيد را مشمول عذاب الهى دانست، فرعون سؤال كرد: پس چرا آن همه اقوام مشركى كه در گذشته بودهاند، به چنان عذابى مبتلا نشدهاند؟!
٢- بعضى گفتهاند: چون موسى عليه السلام، خداوند عالم را رب و معبود همگان معرفى كرد، فرعون سؤال كرد: پس چرا نياكان ما و اين همه اقوام گذشته، مشرك بودند؟ اين نشان مىدهد كه: شرك و بتپرستى كار نادرستى نيست!
٣- بعضى ديگر گفتهاند: چون مفهوم سخن موسى عليه السلام اين بود كه: سرانجام همه به نتيجه اعمال خود مىرسند و آنها كه از فرمان الهى سرپيچى كردهاند مجازات خواهند شد، فرعون پرسيد: پس تكليف آنها كه فانى شدند و ديگر بازگشتى به اين زندگى ندارند، چه خواهد شد؟
***
و موسى عليه السلام در جواب «گفت: تمام مشخصات اقوام گذشته، نزد پروردگار من در كتابى ثبت است، هيچ گاه پروردگار من براى حفظ آنها گمراه نمىشود و