تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٤٨
«كسانى را كه غير از خدا مىخوانيد، مالك هيچ چيز نيستند* اگر آنها را بخوانيد سخنان شما را نمىشنوند ... و روز رستاخيز منكر شرك شما مىشوند».
و نيز در آيه ٦ سوره «احقاف» مىخوانيم: وَ إِذا حُشِرَ النَّاسُ كانُوا لَهُمْ أَعْداءً: «هنگامى كه مردم محشور شوند اين معبودها دشمنان آنها خواهند بود».
اين احتمال را نيز بعضى از مفسران بزرگ دادهاند كه: منظور از آيه فوق اين است كه: عبادت كنندگان بتها، در قيامت كه پردهها كنار مىرود، و همه حقايق آشكار مىشود و خود را رسوا مىبينند، منكر عبادت بتها مىشوند، و بر ضد آنها سخن خواهند گفت، چنان كه در آيه ٢٣ سوره «انعام» مىخوانيم:
بتپرستان در قيامت مىگويند: وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ: «به خدائى كه پروردگار ما است سوگند، كه ما هرگز مشرك نبوديم»!.
ولى تفسير اول، با ظاهر آيه سازگارتر است؛ چرا كه عبادتكنندگان مىخواستند، معبودان عزتشان باشند ولى سرانجام ضدشان مىشوند.
البته، معبودهائى همچون فرشتگان يا شياطين و جن كه داراى عقل و دركند وضعشان روشن است، ولى معبودهاى بىجان در آن روز، ممكن است به فرمان خدا به سخن درآيند، و بيزارى خود را از عابدان اعلام كنند.
از حديثى كه از امام صادق عليه السلام نقل شده نيز، همين تفسير را مىتوان استفاده كرد؛ زيرا امام در تفسير آيه فوق مىفرمايد: يَكُونُ هؤُلاءِ الَّذِيْنَ اتَّخَذُوهُمْ آلِهَةً مِنْ دُونِ اللَّهِ ضِدّاً يَوْمَ الْقِيامَةِ، وَ يَتَبَرَّئُونَ مِنْهُمْ وَ مِنْ عِبادَتِهِمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ:
«روز قيامت معبودهائى را كه جز خدا انتخاب كردند بر ضدشان خواهند بود، و از آنها و از عبادت كردنشان بيزارى مىجويند».
جالب اين كه: در ذيل حديث، جمله كوتاه و پرمحتوائى درباره حقيقت عبادت، مىخوانيم: لَيْسَ الْعِبادَةُ هِىَ السُّجُودَ وَ لَا الرُّكُوعَ إِنَّما هِىَ طاعَةُ