به بخارا آمدند. و چون آلپ تكين به بلخ رسيد، قرار خاطرش آن بود كه يك دو ماه در آنجا توقّف كند تا هركه عزم غزا دارد از ماوراء النهر و ختلان و تخارستان‌[١] و حدود بلخ گرد آيند، پس روى به هندوستان نهند. بدگويان و مخلطان‌[٢] امير خراسان، منصور بن نوح را بر آن داشتند كه، «آلپ تكين گرگى پير است و تو از او ايمن نتوانى بود تا او را هلاك نكنى. لشكر از عقب او بايد فرستاد تا او را بگيرند و پيش تو آرند.» اميرى را برگزيده با شانزده هزار سوار از بخارا به بلخ فرستادند و چون لشكر به ترمذ[٣] رسيد و از آب جيحون گذشتن گرفتند، آلپ تكين از بلخ كوچ كرد و سوى خلم‌[٤] رفت. و ميان خلم و بلخ درّه‌اى تنگ است به مسافت چهار فرسخ و آن را درّه خلم گويند، و در اين تنگ درّه بر دست راست و دست چپ درّه‌ها و ده‌هاست. آلپ تكين در آن تنگ فرود آمد و دويست سوار را از غلامان خويش بر سر تنگ بگماشت تا طلايه دارند. و در اين حال دو هزار و دويست غلام بنده داشت ترك، همه مردان كارى، و از جهت غزا هشتصد سوار غازى از هرجايى بدو پيوسته بودند. چون لشكر امير خراسان به تنگ رسيدند، به پيش تنگ در صحرا فرود آمدند، از آنكه به تنگ نتوانستند داخل شد. دو ماه به اين‌گونه بنشستند و طلايه مى‌داشتند و سر دو ماه نوبت طلايه داشتن به سبكتكين رسيد. و اين سبكتكين پدر سلطان محمود است و پادشاهان سبكتكين از اولاد اويند و غلام زرخريد آلپ تكين و تربيت‌يافته او بود.

چون نوبت طلايه داشتن به سبكتكين رسيد و بر سر تنگ آمد، همه صحرا لشكر ديد

[١] - بلخ، چهارمين ربع خراسان، داراى دو قسمت بوده است. شرق آن ناحيه را جوزجان و غربش را تخارستان مى‌ناميدند. ولايت تخارستان خود به دو منطقه عليا و سفلى تقسيم مى‌شد. خلم و سمنگان و سكلكند و اندراب از شهرهاى آن است. نك: معجم البلدان، ج ٤، ص ٢٣؛ اصطخرى، صص ٢١٦ و ٢١٧.

[٢] - دوبهم‌زنان.

[٣] - شهرى در كناره شمالى نهر جيحون، جزء ولايت ماوراء النهر، كه به اشكال ترمذ، ترمذ، ترمذ و ترمذ خوانده شده و تا بلخ دو منزل فاصله داشته است. به نوشته ابن فقيه حاكم آنجا را ترمذ شاه مى‌خواندند. ر ك: اصطخرى، صص ٢٣٤ و ٢٦٩؛ معجم البلدان، ج ٢، صص ٢٦ و ٢٧؛ كتاب البلدان، ص ٦٤٨؛ جهان‌نامه، صص ٤٨ و ٤٩.

[٤] - شهركى جزء ناحيت بلخ كه با شهر بلخ ده فرسنگ فاصله دارد. اين شهرك در ايّام فتوحات پايگاه اعراب بود.

معجم البلدان، ج ٢، ص ٣٨٥.