جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٣٢ - غزل ٩٩ خمى كه ابروى شوخ تو در كمان انداخت

كردم و از شرك و عبادات براى رسيدن به جنّت و حور پرهيز نمودم، ديدم تمامى جهان به كام و فرمانم مى باشند؛ كه:

١٤٥٥

«عَبْدى! أطِعْنى، أجْعَلُكَ مَثَلى، ... أنَا مَهْما أشآءُ تكُونُ، أجْعَلُكَ مَهْما تَشآءُ يَكُونُ»

[١]: ( [اى‌] بنده‌ام اطاعت و بندگى مرا بنما تا تو را نمونه خويش گردانم؛ من هرچه بخواهم موجود مى شود، تو را نيز چنان مى گردانم كه هرچه بخواهى موجود شود.) بخواهيد بگويد:

ولى اين بيان با بيانات ابيات گذشته خواجه كه در مقام تقاضاى ديدار حضرت محبوب بوده، سازش ندارد.

آرى، تا عاشق سالك، خراب نشود و به فناى خويش نايل نگردد، دوست عنايتى به او نخواهد داشت، و نمى تواند به عهد ازلى خود توجّه داشته باشد؛ زيرا تنها با فناى كامل است كه مى توان غرق در مشاهدات اسمائى و صفاتى او گشت، و از قسمت ازلى‌اش بهره‌مند شد. خواجه هم مى گويد: «مگر گشايش حافظ در اين خرابى بود؟ ...» كنايه از اينكه: اگر حضرت محبوب مرا به ديدارش نايل ساخت، به شهود فنايى بود كه در ازلم به او دست داده بود. بخواهد بگويد:

[١] - الجواهر السنيّة، ص ٣٦١.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ١٩٧، ص ١٦٥.

[٣] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٤٥٣، ص ٣٣٢.