جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ١٤٠ - غزل ٥٥٦ چه بودى، ار دل آن ماه، مهربان بودى؟

جايگاه صدق و راستى جاى داده‌اى.)؛ لذا مى گويد:

چنانچه حضرت محبوب حجاب از رخسار بركنار مى نمود و بر من هجران كشيده ترحّم مى فرمود و ديدارم حاصل مى گشت، سر بندگى به فرمانش مى نهادم و حكم او بر من روان بود. بخواهد با اين بيان بگويد:

گفته‌اند: گاه مقصود عشق است، و گاه عشق مقدّمه براى رسيدن به مقصود.

خواجه هم مى خواهد بگويد: اى دوست! من عشق به تو را مقصود خود دانسته‌ام نه مقدّمه براى رسيدن به تو، بدين جهت بر من راه بسته گرديده؛ وگرنه بى‌دلى و انقطاع از توجّه به عشق، مرا درميان قرار مى داد و به فناى خويش راه مى يافتم و معشوق را بى‌عشق و عاشقى و معشوقى، به او مى يافتم. بخواهد بگويد:

[١] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٣١٩، ص ٢٤٦.

[٢] - ديوان حافظ، چاپ قدسى، غزل ٢٣٣، ص ١٩١.