ترجمه من لا يحضره الفقيه شيخ صدوق - غفاري، علي اکبر؛ غفاري، محمد جواد؛ بلاغي، صدر - الصفحة ٥٤٦ - راويان احاديث كتاب و شناخت طريق مؤلف به آنان

محبوب، و نيز روايت كرده‌ام آن را از پدرم و حسين بن احمد بن ادريس- رضى اللَّه عنهما- از احمد بن ادريس از محمّد بن عليّ بن محبوب.

توضيح: «محمّد بن علىّ بن محبوب اشعرى ابو جعفر قمّى از مشايخ حديث و بزرگان زمان خويش در قم بوده، صحيح المذهب و داراى كتابهائى است، و طريق اوّل مؤلّف به وى صحيح و دوّم حسن همانند صحيح است».

و آنچه در آن از محمّد بن سنان آمده است، پس روايت كرده‌ام آن را از محمّد بن- علىّ ماجيلويه- رضى اللَّه عنه- از عمويش محمّد بن ابى القاسم از محمّد بن علىّ كوفى از محمّد بن سنان، و نيز روايت كرده‌ام آن را از پدرم- رضى اللَّه عنه- از علىّ بن ابراهيم از پدرش از محمّد بن سنان.

توضيح: «محمّد بن سنان ابو جعفر زاهرى را نجاشيّ و كشّي و شيخ و علّامه تضعيف كرده‌اند، لكن از او رواياتى بسيار نقل كرده‌اند، لا بدّ به انتخاب از كتب وى هر كجا كه قرينه صحّت موجود بوده نقل مى‌كرده‌اند و اصولا قدما به مروى مى‌نگريستند نه به راوى، چنان كه صدوق- رحمه اللَّه- خود در كمال الدّين (طبع مكتبة الصدوق ص ٥٤٣) در اخبار ابو محمّد علوى گفته است: «أخبرني أبو محمّد الحسن بن محمّد فيما اجازه لي ممّا صحّ عندي من حديثه» كه خود در مدّعى ظاهر است، و نقل بزرگان صدر اوّل از افراد ضعيف، دليل بر وثاقت آنان نخواهد بود بلكه دليل بر معتبر بودن روايتى است كه بدان احتجاج كرده‌اند (در نظر آنان فقطّ و كسانى كه مقلّد ايشانند) و لذا ممكن است همان خبر نزد ديگر بزرگان، از اهل فنّ معتبر نباشد چون خود فكر و انديشه دارند و تقليد را بر خود روا نمى‌دارند، بارى طريق اوّل مؤلّف به وجود محمّد بن سنان و ابو سمينه كوفى ضعيف است، و طريق دوّم حسن».