مسأله ٦٩- اگر بر اتلاف مال شخص ديگرى اكراه شود، ضمان آن بر كسى است كه او را اكراه نموده است و ضمانى بر او نمى‌باشد؛ زيرا سبب از مباشر قوى‌تر است. اين در صورتى است كه مالى كه در دست او است در ضمان او نباشد به اينكه او را بر اتلاف چيزى كه تحت يد او نيست اكراه نمايد يا بر اتلاف وديعه‌اى كه مثلًا نزد او است اكراه كند. و اما اگر مالى كه در دست اوست در ضمان او باشد مانند اينكه مالى را غصب كند و شخصى او را بر اتلاف آن مجبور كند، ظاهر آن است كه هر دو ضامن مى‌باشند؛ پس مالك حق دارد به هر كدام از آنها رجوع نمايد، پس اگر بر اكراه كننده رجوع كند او بر اكراه شده رجوع نمى‌نمايد به خلاف عكس آن. اين در صورتى است كه بر اتلاف مال اكراه نمايد و اما اگر بر كشتن كسى كه خونش محترم است اكراه نمايد و شخص اكراه شده او را بكشد ضمان آن بر قاتل است بدون آنكه رجوع به اكراه كننده نمايد- اگرچه براى او عقوبت است- زيرا در خونها اكراهى نمى‌باشد.

ج ٣ ص ٣٤١

(٢٠٣-^^^ ٣٢٧)

مسأله ٧٠- اگر مثلًا چيز خوردنى‌اى را غصب كند و آن را به خورد مالك بدهد در حالى كه او نمى‌داند مال خودش است به اينكه به او بگويد: «اين ملك و غذاى من است» يا مثلًا به عنوان مهمانى جلوى او قرار دهد، يا گوسفندى را غصب كند و از مالك تقاضا كند كه آن را ذبح كند و او هم در حالى كه نداند كه گوسفند خودش است آن را بكشد، غاصب ضامن آن است اگرچه مباشر آن براى اتلاف خود مالك است. البته اگر مالك مثلًا داخل خانه غاصب شود و غذايى را ببيند و آن را به اعتقاد اينكه غذاى غاصب است بخورد و حال آنكه غذا مال خورنده مى‌باشد، ظاهراً غاصب ضامن نمى‌باشد و از ضمان غذا برى‌ء مى‌شود. ج ٣ ص ٣٤١

(^^^ ٣٢٧- ٤٣٨)

مسأله ٧١- اگر غذاى شخصى را غصب كند و به غير مالك به عنوان اينكه مال خودش است بخوراند و خورنده آن نداند كه مال ديگرى است مانند اينكه مثلًا غذا را جلوى او به عنوان ميهمانى بگذارد، هر دو ضامن مى‌باشند؛ پس مالك حق دارد از هر كدام آنها كه خواست غرامت بگيرد، پس اگر غرامت را از غاصب گرفت، غاصب بر