مالك- آن را بيرون آورد؛ اگرچه به خراب شدن ساختمان منتهى شود. و همچنين اگر تخته غصبى را در كشتى قرار دهد واجب است كه آن را از كشتى بكند و به صاحبش برگرداند، مگر در صورتى كه از كندن آن، ترس اين باشد كه كشتى غرق شود و موجب هلاكت نفس محترم يا مال محترمى كه مال غير غاصب است كه جاهل به غصب است، شود و در غير اين صورت (در مسأله) تفصيل است. و همچنين است حال در جايى كه لباس خود را با نخ غصبى بدوزد، كه مالك حق دارد غاصب را بر ردّ آن ملزم نمايد و ردّ آن بر غاصب واجب است اگرچه به تباهى لباس او منتهى شود. و اگر نقصى بر چوب يا تخته يا نخ به جهت بيرون آوردن و كندن آنها وارد شود، جبران آن بر غاصب واجب است. و اين در صورتى است كه آنچه كه بيرون آورده و كنده مى‌شود، ارزشى داشته باشد وگرنه ظاهر آن است كه در حكم تلف شده است پس لازم است كه غاصب عوض آن را بدهد و مالك حق مطالبه عين آن را ندارد. ج ٣ ص ٣١٣

(١٣٢)

س ٨- اگر زمين را دو نفر به طور مشاع شريك باشند و يكى از شريكها بدون اجازه شريك ديگر اقدام به احداث بنا نمايد آيا شريك ديگر مى‌تواند او را اجبار به خراب نمودن كند يا نه؟ و اگر نمى‌تواند تكليف او چيست؟

ج- مالك ساختمان بايد رضايت شريك را به هر نحو شده جلب نمايد.

ج ٢ ف ص ٢٤٤

(٥٨١)

س ١٠٠- اگر كسى زمين ديگرى را بى‌اجازه وى بسازد، بعد صاحب زمين آمده زمين خود را مطالبه مى‌كند، غاصب مى‌گويد كه بايد پول و مخارجى كه براى آباد كردن زمين خرج شده بپردازد و الّا زمين را پس نمى‌دهد، ١- آيا صاحب زمين بايد پول ساختمان را بدهد يا نه؟ ٢- آيا پول زمان ساخت را بدهد يا حال را؟ ٣- اگر سازنده و غاصب فوت كرده و ورّاث كه همه كبير هستند و نيز مى‌دانند كه ميّت، زمين غصب را ساخته، آيا باز هم بايد پول را صاحب زمين بدهد؟ و ورّاث غاصب حق دارند پول ساختمان را از مالك زمين بگيرند يا نه؟

ج ١ و ٢ و ٣- در مفروض مسائل، زمين بايد به صاحبش برگردد و هيچ حقّى بر او نيست. بلى اگر از اعيان اموال آباد كننده، در زمين باشد، ملك خود او است. و وارث حكم خود متوفّى را دارد. ج ٢ ف ص ٥٦٣

(٣١٤)