مسأله ١٦- جماعتى از فقها ذكر كرده‌اند كه براى هر يك از دو مالك همسايه هم، جايز است كه در ملك خودش هر طور و در هر جا كه بخواهد، تصرف نمايد اگرچه مستلزم ضرر بر همسايه باشد، ليكن اطلاق آن اشكال دارد و احتياط (واجب) آن است كه آنچه كه سبب پيدا شدن فساد در ملك همسايه شود، جايز نباشد، بلكه خالى از قرب نمى‌باشد- مگر آنكه در ترك آن حرج يا ضررى براى او باشد پس در چنين صورتى آن تصرف جايز است- مانند اينكه چيزى را به شدت بكوبد به طورى كه موجب تكان خوردن ديوار همسايه شود و خللى در آن ايجاد كند يا آب را در ملك خودش حبس كند به طورى كه رطوبت آن در ديوار همسايه نفوذ كند يا چاه فاضلاب يا مستراحى در نزديكى چاه همسايه احداث كند كه موجب فساد آب آن شود، بلكه و همچنين است اگر چاهى را در نزديكى چاه او حفر نمايد كه موجب كم شدن آب چاه همسايه شود و اين به جهت جذب چاه دومى از آب چاه اولى باشد و اما اگر از جهت اين باشد كه دومى عمق بيشترى دارد و در سمت مجراى آب قرار گرفته است كه آب از رگه‌هاى زمين، قبل از آنكه به چاه اول برسد به اين چاه سرازير مى‌شود، ظاهراً مانعى ندارد و تشخيص اين دو صورت به درك صاحبان حدس صائب از اهل خبره مى‌باشد. و همچنين بلند نمودن ساختمان اگرچه مانع آفتاب و مهتاب و هوا باشد مانعى ندارد، يا اينكه خانه‌اش را مثلًا محل دباغى يا نانوايى قرار دهد، اگرچه همسايه از بو و دود آن در اذيت باشد، در صورتى كه به قصد اذيت كردن او نباشد. و همچنين احداث سوراخى در ديوارش به خانه همسايه كه موجب اشراف به آن يا جذب نمودن هوا شود؛ زيرا آنچه كه حرام است، نگاه كردن به خانه همسايه مى‌باشد نه مجرد سوراخ كردن ديوار. ج ٣ ص ٣٥٩

(^^^ ٢٣٠- ٣٠- ٣٨- ١٣٩)

مسأله ١٧- مخفى نباشد كه شأن همسايه شديد است و تشويق شرع اقدس بر رعايت آن مورد تأكيد است و اخبارى كه در وجوب خوددارى از اذيت همسايه و در تشويق به حسن همجوارى است زياد مى‌باشند كه احصا نمى‌شوند، كه از پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم است كه فرمود: «جبرئيل مرتب مرا به همسايه سفارش مى‌كرد تا اينكه گمان كردم كه به زودى او را از ورثه قرار مى‌دهد». و در حديث ديگر است كه: «پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم به على عليه السلام و سلمان و اباذر- راوى مى‌گويد: و شخص ديگرى را كه فراموش كردم و گمان دارم كه‌