ببريد. فرزندش مى‌گويد من و پدرم تقريباً هشتاد سال است كه كاه و علف را از پشت بام حمام مى‌بريم و از قديم تاكنون كسى از محل اعتراض نكرده و خود تصرف در اياب و ذهاب براى بردن كاه و علف دليل بر حق عبور هم مى‌باشد. و اگر شما بردن كاه و علف از پشت بام حمام را باعث خرابى حمام مى‌دانيد خودم عهده‌دار مى‌شوم و تعهد مى‌كنم كه هرگاه چنانچه در اثر بردن كاه و علف خرابى و يا خسارتى بر حمام واقع شود از عهده برآيم اما آن عدّه از مردم معترض قبول نمى‌كنند؛ آيا شخص مزبور حق بردن كاه و علف را دارد يا خير؟

ج- با فرض اينكه در اين مدت براى بردن كاه و علف از پشت بام استفاده مى‌كرده و كسى مانع نشده فعلًا كسى حق منع ندارد. ج ٢ ف ص ٥٩٢

س ٥٤- در روستايى قناتى وجود دارد كه اين قنات مال يك عده از مردم اين روستا مى‌باشد. در نزديك اين قنات چراگاهى است براى گوسفندان، و چون گوسفندان از اين قنات بايد استفاده كنند از رفت و آمد اين حيوانات، قنات خسارت مى‌بيند. و مالكين اين قنات (كه آب آن مال آنها است) روى اين آب را پوشانده‌اند كه خسارت به آنها نخورد، آيا اين مسأله از نظر شرعى درست است يا نه؟

ج- اگر از سابق الايام رسم بر اين بود كه گوسفندان از آب قنات استفاده مى‌كردند نمى‌توانند با پوشاندن روى قنات گوسفندان را از آن آب منع كنند ولى اگر از جهت گوسفندان ضررى متوجّه قنات شود، صاحبان گوسفندان ضامن هستند.

ج ٢ ف ص ٥٩٤

(٣٣٤)

س ٥٥- نسبت به آبى كه از صدها سال قبل، بنام اجداد و پدران اهل قريه زيد بوده و استفاده مى‌گرديده است، و فى الحال هم در اختيار و تصرّف اهل قريه مذكور طبق اسناد مى‌باشد، مدتى است چند نفر از قريه ديگر بدون هيچ گونه مجوّز شرعى و قانونى آن آب را بسته و از مسير اصلى آن جلوگيرى و منحرف مى‌نمايند، استدعا دارم نسبت به حلّيّت و حرمت اين عمل فتواى خود را بيان فرمائيد!

ج- آب مذكور اختصاص دارد به كسانى كه از قديم الايّام در كنار و پائين آن رودخانه باغ يا مزرعه يا آبادى، به حساب استفاده از آن آب احداث نموده‌اند و ديگران حق ندارند بدون اجازه صاحبان آن املاك، مسير آب مذكور را تغيير دهند و يا اينكه از آن آب‌