الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٤٣٦ - مصالح و مفاسد، مبناى امر و نهى

اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ‌) اشاره به همان استعداد مى‌نمايد و مى‌فرمايد پذيرفتن و عمل كردن به آن دستورهايى كه دعوت حقّه اسلامى، بشر را به آن مى‌خواند، انسان را براى درك آن زندگى حقيقى، آماده مى‌سازد، هم چنان كه اين زندگى حقيقى هم منشأ و منبع اسلام است، و علم نافع و عمل صالح، از آن زندگى سرچشمه مى‌گيرد، و در همين معناست آيه شريف (مَنْ عَمِلَ صالِحاً مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثى‌ وَ هُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَياةً طَيِّبَةً وَ لَنَجْزِيَنَّهُمْ أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما كانُوا يَعْمَلُونَ‌).[١٥٤١]

نكته پايانى اين كه آيه مورد بحث كه مى‌فرمايد: (إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ‌)، مطلق است، و از اين كه شامل مجموع دعوت‌هاى پيامبر خدا (ص)- كه مايه زنده شدن دل‌هاست-، و يا دسته‌اى از دعوت‌هايش كه طبيعت احيا را دارند بشود، هيچ ابايى ندارد و همچنين شامل نتايج دعوت او- كه عبارت است از انواع زندگى‌هاى سعيد حقيقى چون زندگى اخروى در جوار خدا- نيز مى‌شود. و چون همه اينها را شامل مى‌شود، پس نبايد آيه شريف را مقيد كرد.[١٥٤٢]

روشن شد كه اين حيات- كه همان سعادت اصيل و واقعى انسان است-، عواملى دارد كه توسّط خداوند متعال معرفى شده و در قالب شريعت، نمود يافته و بشر به آن مكلّف شده است. پس اين شريعت و تكليف در حقيقت، عامل حيات اصيل و سعادت واقعى بشر است كه اگر مورد توجّه قرار گيرد، موجب رضامندى تشريعى مى‌گردد.

مصالح و مفاسد، مبناى امر و نهى‌

بر مبناى آنچه گذشت، روشن مى‌شود كه مبناى امر و نهى خداوند متعال، مصلحت و مفسده زندگى بشر است. رسيدن به حيات اصيل، عواملى دارد كه «مصلحت» ناميده مى‌شود و موانعى دارد كه «مفسده» خوانده مى‌شود. خداوند متعال، انسان را به آنچه صلاح اوست، امر نموده و از آنچه به زيان اوست، نهى فرموده است. اين حقيقت، با تعبيرهاى گوناگونى در متون دينى آمده است. قرآن كريم، معروف بودن و منكر بودن را مبناى امر و نهى خداوند متعال مى‌داند و مى‌فرمايد:

(الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوباً عِنْدَهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ الْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّباتِ وَ يُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبائِثَ وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلالَ الَّتِي كانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ.[١٥٤٣]

[١٥٤١]. كسى كه از مرد و زن، با داشتن ايمان، عمل صالح كند، پس ما او را به يك زندگى طيبى زنده مى‌كنيم و اجرشان را به سنگ تمام و بهتر از آنچه مى‌كردند، مى‌دهيم( سوره نحل، آيه ٩٧).

[١٥٤٢]. دانش‌نامه عقايد اسلامى، ج ٩، ص ٥٣ به بعد( با كمى تلخيص و تغيير).

[١٥٤٣]. سوره اعراف، آيه ١٥٧.