الگوى اسلامى شادكامى با رويكرد روان شناسى مثبت گرا - پسنديده، عباس - الصفحة ٦٩ - فرزانه (حكيم)

يازده بار،[٢٥١] مضمون (لَخَبِيرٌ بَصِيرٌ) پنج بار،[٢٥٢] مضمون (إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ) چهار بار،[٢٥٣] مضمون‌هاى (كانَ رَبُّكَ بَصِيراً)[٢٥٤] و (كُنْتَ بِنا بَصِيراً)[٢٥٥] و (إِنَّ رَبَّهُ كانَ بِهِ بَصِيراً)[٢٥٦] و (إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ بَصِيرٌ)[٢٥٧] نيز هر كدام يك بار به كار رفته‌اند. اين آيات، بيانگر دو نكته اساسى اند: يكى، اثبات صفت «بصير» براى خدا، و ديگرى، مطلق بودن اين صفت و تعلّق آن به همه چيز، از جمله بندگان و كردارهاى ايشان.[٢٥٨]

- فرزانه (حكيم)

صفت ديگر خداوند در اين باره، «حكيم» است. صفت «حكيم»، از مادّه «حكم» گرفته شده و كتاب‌هاى لغت، دو معناى اصلى براى آن ياد كرده‌اند: باز داشتن و استوارى. به استناد اين دو معناى اصلى، حكيم در دو معنا به كار مى‌رود كه عبارت‌اند از: «دانا و صاحب حكمت (فرزانه)» و «استواركننده كارها (محكم كار)». حكيم در معناى اوّل، بر صفتى ذاتى دلالت دارد و در معناى دوم، بر صفتى فعلى. گفتنى است كه اين دو معنا با يكديگر مرتبطاند؛ زيرا كارِ استوار، تنها از صاحبِ علم و حكمت، صادر مى‌شود.

جالب اين كه در قرآن كريم، صفت «حكيم» در كنار صفت «عزيز» ٤٧ بار،[٢٥٩] در كنار صفتِ «عليم» ٣٦ بار،[٢٦٠] با صفت «قوى»، هفت بار[٢٦١] و با صفت «ذو انتقام»، چهار بار به كار رفته‌[٢٦٢] كه نشان دهنده ارتباط ميان قدرت با دانش در وجود خداوند متعال است.[٢٦٣] اين صفت نشان مى‌دهد كه هر كارى كه خداوند انجام‌داده، حكيمانه بوده و از منبعى حكيم و فرزانه صادر شده است.

[٢٥١]. سوره إسرا، آيه ١؛ سوره غافر آيه ٥٦ و ٢٠؛ سوره شورا، آيه ١١؛ سوره حجّ، آيه ٦١ و ٧٥؛ سوره لقمان، آيه ٢٨؛ سوره مجادله، آيه ١؛ سوره نساء، آيه ٥٨ و ١٣٤؛ سوره انسان، آيه ٢.

[٢٥٢]. سوره فاطر، آيه ٣١؛ سوره شورا، آيه ٢٧؛ سوره إسرا، آيه ١٧؛ ٣٠ و ٩٦.

[٢٥٣]. سوره آل عمران، آيه ١٥ و ٢٠؛ سوره غافر، آيه ٤٤؛ سوره فاطر، آيه ٤٥.

[٢٥٤]. سوره فرقان، آيه ٢٠.

[٢٥٥]. سوره طه، آيه ٣٥.

[٢٥٦]. سوره انشقاق، آيه ١٥.

[٢٥٧]. سوره ملك، آيه ١٩.

[٢٥٨]. همان، ج ٥، ص ٣٧١.

[٢٥٩]. براى نمونه، ر. ك: سوره بقره، آيه ١٢٩، ٢٠٩، ٢٢٠ و ٢٢٨؛ سوره آل عمران، آيه ٦، ١٨ و ٦٢؛ سوره غافر، آيه ٨؛ سوره جاثيه، آيه ٢.

[٢٦٠]. سوره انعام، آيه ٩٦؛ سوره نمل، آيه ٧٨؛ سوره يس، آيه ٣٨؛ سوره غافر، آيه ٢؛ سوره فصّلت، آيه ١٢؛ سوره زخرف، آيه ٩.

[٢٦١]. سوره هود، آيه ٦٦؛ سوره حجّ، آيه ٤٠ و ٧٤؛ سوره حديد، آيه ٢٥؛ سوره مجادله، آيه ٢١؛ سوره احزاب، آيه ٢٥؛ سوره شورا، آيه ١٩.

[٢٦٢]. دانش‌نامه عقايد اسلامى، ج ٥، ص ٤٨١.

[٢٦٣]. همان، ج ٦، ص ٩٣ به بعد.