اين نوع از بلاها اختصاص به معصومان (عليهم السلام) ندارد. گاهى ممكن است اهل ايمان نيز به اين نوع بلاها گرفتار شوند با اين كه گناه هم داشته باشند. دليلش اين است كه برخى از مقام‌ها جز از اين طريق به دست نمى‌آيند. صحبت بر سر اين نيست كه فرد، چه كرده كه بلا به او رسيده است؛ بلكه بحث از اين است كه چه مى‌خواهد به دست آوَرَد كه به اين بلا گرفتار شده است؟ امام صادق (ع) در اين باره مى‌فرمايد:

إنَّ فِى الجَنَّةِ مَنزِلَةً لا يبلُغُها عَبدٌ إلّا بِالابتلاءِ فى جَسَدِهِ.[١٤٣٥]

همانا در بهشت، مقامى است كه هيچ بنده‌اى به آن نمى‌رسد، مگر به وسيله مبتلا شدن در بدنش.

ايشان در كلام ديگرى مى‌فرمايد:

إنَّهُ لَيكونُ لِلعَبدِ مَنزِلَةٌ عِندَ اللَّهِ فَما ينالُها إلّا بِإِحدى خَصلَتَينِ: إمّا بِذَهابِ مالِهِ أو بِبَلِيةٍ فى جَسَدِهِ.[١٤٣٦]

هر آينه، گاهى بنده‌اى، مقامى نزد خداوند دارد كه جز با يكى از اين دو، به آن نمى‌رسد: يا با از دست دادن مال يا با بلايى در بدن.

در اين حديث، بلاى مالى نيز اضافه شده است. در حقيقت، اين نوع بلاها براى اين افراد، جبران‌كننده كاستى اعمال صالح آنان است. گاهى خداوند، مقامى براى بنده‌اى در نظر مى‌گيرد و اعمال او به اندازه آن مقام نيست. در اين جا خداوند به وسيله بلاها و سختى‌ها، كاستى‌هاى عمل او را جبران مى‌كند. پيامبر (ص) در اين باره مى‌فرمايد:

إنَّ اللهَ تَعالى لَيكتُبُ لِلعَبدِ دَرَجَةَ العُليا فِى الجَنَّةِ فَلا يبلُغُها عَمَلُهُ فَلا يزالُ يتَعَهَّدُ بِالبَلاءِ حَتّى يبلُغَها.[١٤٣٧]

همانا خداوند متعال براى بنده، درجه بالايى را در بهشت مى‌نويسد؛ ولى عملش به آن اندازه نيست. پس همواره در بلا قرار مى‌گيرد تا به آن برسد.

اگر رنج، معناى ترفيع درجه و كسب مقام‌هاى برتر پيدا كند، تحمّل‌پذير مى‌گردد.

شش. پاداش اخروى‌

رنج بى‌حاصل، تنش‌زا و دردآور است. اگر موقعيت ناخوشايند، اين چنين ارزيابى گردد كه هيچ ثمرى و پاداشى به دنبال ندارد، تحمّل‌ناپذير مى‌گردد. يكى از تصوّرات آدمى آن است كه سختى‌ها

[١٤٣٥]. الكافى، ج ٢، ص ٢٥٥، ح ١٤؛ بحار الأنوار، ج ٦٧، ص ٢١٢، ح ١٦.

[١٤٣٦]. الكافى، ص ٢٥٧، ح ٢٣؛ أعلام الدين، ص ٤٣٧.

[١٤٣٧]. روضة الواعظين، ج ٢، ص ٤٢٣؛ مشكاة الأنوار، ص ٣٠٠.